ԱՄՆ Ծերակոյտը ընդունեց Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւը... Հայաստանի ժողովուրդը դրական վերաբերմունք ունի երկրի բանակին հանդէպ... Իսրայէլի մէջ դարձեալ ընտրութիւններ... Վիճելու արուեստը...
Տիարպեքիրի Սուրբ Խաչ եկեղեցին վտանգի տակ
Տիարպեքիրի Սուրբ Խաչ եկեղեցին վտանգի տակ
21 Նոյեմբեր 2019 , 10:43

Թուրքիոյ Տիարպեքիր քաղաքի պատմական Սուր շրջանի Ալիփաշա թաղամասին մէջ գտնուող Սբ. Սարգիս հայկական կաթողիկէ եկեղեցին գանձ որոնողներու թիրախ դարձած է: Անոնք կը հանեն եկեղեցւոյ քարերը ու կը վաճառեն, գանձ գտնելու յոյսով` անցքեր կը բանան պատերուն կամ հիմքերուն մօտ, որոնց հետեւանքով առանց այդ ալ կիսաւէր եկեղեցին յայտնուած է ամբողջապէս ոչնչանալու վտանգի տակ։

Թուրքալեզու Tigrishaber կայքը կը գրէ, որ արձանագրութիւններու ու պատմական հաւաստի տեղեկութիւններու սակաւութեան պատճառով եկեղեցւոյ մասին քիչ բան յայտնի է:

«Զուիցերացի պատմաբան Մաքս Վան Պերքհեմ «Ամիտա» անունով աշխատութեան մէջ կը գրէ, որ օսմանահպատակ հայերը եկեղեցին կառուցած են 1515-ին ու անուանած Սուրբ Սարգիս: 19-րդ դարու բանասէր, աշխարհագրագէտ Ղուկաս Ինճիճեանի աշխատութեան մէջ կը խօսուի քարաշէն, հնգախորան հայկական եկեղեցւոյ մասին, իսկ Թուրքիոյ ասորական համայնքի ներկայացուցիչ, պատմաբան Գաբրիէլ Աքիւզը այդ եկեղեցւոյ համար կ՛օգտագործէ Մօր Տումիանա անունը»,- կը նշէ աղբիւրը:

Եկեղեցւոյ մասին տեղեկութիւններ հաղորդած է Անգարայի համալսարանի արեւելեան լեզուներու բաժանմունքի շրջանաւարտ Ռուվեիա Թունչ, որ Գերմանիոյ մէջ կը ղեկավարէ «Յիշողութիւն ու տեղանք» նախագիծին աշխատանքները: Եկեղեցւոյ վերաբերեալ ուսումնասիրութիւններ կատարած Թունչ կը նշէ, որ Սբ. Սարգիսը միւս մեծ եկեղեցիներու նման իր կազմին մէջ ունեցած է դպրոց.

«Այդ դպրոցն ալ եկեղեցիէն շատ ուշ չէ կառուցուած: 16-րդ դարուն այնտեղ հայերէն եւ աստուածաբանութիւն դասաւանդուած են: 1800-ականներուն Տիարպեքիրի վիլայէթի 2 դպրոցներէն մէկը Սբ Սարգիսի, միւսը Սբ Կիրակոսի կազմին մէջ եղած էր: Այդ 2 դպրոցներուն մէջ մինչեւ կէսօր հայերէն եւ թրքերէն դասաւանդուած են, իսկ կէսօրէն մինչեւ երեկոյ` ձեռագործ արհեստներ: Սակայն հայոց պատրիարք Կարապետ 3-րդը հասկնալով, որ գրագիտութիւնը բաւարար մակարդակի վրայ չէ, շրջաբերական կ՛ուղարկէ համայնքին` պահանջելով առեւտրականներու ու արհեստաւորներու հովանաւորութեամբ դպրոցներ կառուցել: 1800-ականներուն այս վիլայէթներուն մէջ ամէնուր կը սկսին դպրոցներ կառուցելու: Դպրոցներու կառուցումով կ՛աշխուժնայ կրթական կեանքը, որու շրջանակներուն մէջ Սբ. Սարգիս եկեղեցւոյ կազմին մէջ 1847-ին  օրիորդաց դպրոց մըն ալ կը կառուցուի, որ աւելի ուշ դասընթացներ կու տայ նաեւ չափահասներու։ Այդպիսով` դպրոցը շատ արհեստագործներու համար մասնագիտութիւն կը սորվեցնէ։

Հայկական դպրոցներուն մէջ հիմնականօրէն կը դասաւանդէին թուաբանութիւն, աշխարհագրութիւն, բնագիտութիւն, օսմանեան գրականութիւն, տրամաբանութիւն, քրէական օրէնսգիրք, կրօններ, ինչպէս նաեւ ձեռագործ աշխատանքներ:

Այսօրուան Տիարպեքիրի Եաւուզ Սէլիմ, Սուլէյման Նազիֆ նախակրթարաններու շէնքերը, Տիարպեքիրի առեւտուրի ու արդիւնաբերութեան պալատի ու շարք մը այլ շէնքեր այդ ժամանակներուն կառուցուած հայկական դպրոցներ եղած են:

Թունչ կը պատմէ, որ Օսմանեան կայսրութեան մէջ 4572 ոչ քրիստոնէական դպրոց եղած է, սակայն անոնցմէ 4074 չեն ունեցած պաշտօնական թոյլտւութիւն, իսկ Սբ Սարգիս եկեղեցւոյ կազմին մէջ գործող դպրոցներուն թոյլտւութիւն տրուած է միայն 1893-ին:

«Օրիորդաց դպրոցին, սակայն, այդպէս ալ թոյլտւութիւն չէ տրուած,- կը շարունակէ Թունչ,-եւ հետաքրքրականը այն է, որ թէեւ 1893-ին փաստաթուղթեր ստացած է, սակայն Սբ. Սարգիս եկեղեցին ու դպրոցները անմասն չեն մնացած 1894-96 թուականներու սադրանքներէն: Եկեղեցին այրած է, դպրոցները` աւերուած: Միեւնոյն ժամանակ լուրջ վնասներ կրած են բազմաթիւ հայկական արհեստանոցներ, խանութներ ու տուներ:

«1899-ին թուագրուող փաստաթուղթ մը մէջ կը նշուի, որ եկեղեցւոյ դպրոցներու վերանորոգման համար թոյլտւութիւն տրուած է: Ատկէ ետք ուսումնական կեանքը շարունակուած է դպրոցներու մէջ` հակառակ բազմաթիւ տուներէն հաւաքուած էին հայերէն դասագիրքերը:

1915-էն ետք եկեղեցին ու դպրոցները բռնագրաւողները զանոնք օգտագործած են որպէս անմշակ բրինձի գործարան, անասնագոմ, հացահատիկի պահեստ եւ այլն: Վերջին տարիներուն Սուր թաղամասին մէջ տեղի ունեցած բախումներէն (նկատի ունի 2015-Դեկտեմբերէն 2016-ի Մարտին թաղամասին մէջ քիւրտ զինեալներու ու թուրք ուժայիններու միջեւ տեղի ունեցած բախումները) ետք թաղամասին մէջ սկսած քաղաքաշինութեան ծրագրի հետեւանքով եկեղեցին յայտնուծ է քանդուելու վտանգի տակ»,-կը նշէ Թունչ:

Անոր խօսքով` այս պահուն գանձախոյզներու յարձակումները եկեղեցւոյ վրայ կը շարունակուին, ուստի 80 տոկոսով աւերուած եկեղեցին պահպանելու համար պէտք է անյապաղ միջոցներ ձեռնարկուին:

«Եթէ եկեղեցին քանդուի, անոր հետ կը վերանայ ամբողջ պատմութիւն մը ու յիշողութիւն»,- կ՛ահազանգէ Թունչ ու կը նշէ, որ թէեւ եկեղեցին քանդուելու եզրին է, բայց դէպի իրեն կը քաշէ բազամաթիւ զբօսաշրջիկներ Թուրքիայէն ու արտասահմանէն:

«Ամէն տարի այստեղ Հայաստանէն խումբեր կու գան: Եթէ վերականգնուի, կը դառնայ զբօսաշրջիկներու մշտական կանգառներէն մէկը»,- կ՛եզրափակէ Թունչ:

 

 

Աղբիւրը՝ Ermenihaber.am

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture