Ցուցարարներ կը փորձեն ներխուժել Լիբանանի Պաապտայի նախագահական պալատ... Երեւանի մէջ կրակոցներ... «Ձեզի 72 ժամ կու տամ». Հարիրի չհարաժարեցաւ... ԿՀՎ-ի (CIA) գաղտնազերծուած յոյժ գաղտնի զեկոյցը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան մասին...
Ի՞նչ պիտի ըսէր հոգելոյս Մեսրոպ Պատրիարքը
Ի՞նչ պիտի ըսէր հոգելոյս Մեսրոպ Պատրիարքը
19 Մարտ 2019 , 12:02

Վերջին երեք-չորս տարիներու ընթացքին Պոլսոյ Պատրիարքութիւնը դարձաւ հայկական օրակարգի ամենէն առաջնահերթ նիւթերէն մին։

Այդ ե՞րբ էր, որ մենք հայերով, աշխարհի ամէնէն հեռաւոր կէտէն մինչեւ Երեւան, Պէյրութ ու նոյնիսկ Հալէպ բարձրաձայն պիտի խօսէինք Պոլսոյ Պատրիարքութեան մասին։ Գիտէի՞նք, որ Պոլսոյ մէջ նուիրապետական Աթոռ մը կը գործէ. այո՛, գիտէինք։

Գիտէի՞նք, որ Պոլսոյ պատրիարքը ոչ միայն կրօնական առաջնորդ է, այլ նաեւ համայնքի գլուխ եւ պետ։ Այո՛, գիտէինք։

Գիտէի՞նք, որ Պոլսոյ պատմական Աթոռը գրեթէ հինգ դարու պատմութիւն ունի եւ այդ Աթոռին գտնուած վայրը՝ այսօրուան Գումգաբուն կը համարուէր Պոլսոյ հայութեան երբեմնի ամենաբանուկ շրջաններէն մին. այո՛, գիտէինք…

Սակայն չէինք գիտեր, չէինք նշմարած ու չէինք իմացած, որ Պոլսոյ պատրիարքները աւելին են, քան սովորական համարուած, կամ նոյնիսկ սովորական կարծուած հոգեւոր առաջնորդներ։

Անցնող օրերուն Պոլսոյ Պատրիարքարանի շրջափակին մէջ իմ ունեցած բազմաթիւ զրոյցներու ընթացքին ես նկատեցի երկու կարեւոր բան։

Առաջինն այն էր, որ պոլսահայոց համար այսօր ալ պատրիարքը կը շարունակէր մնալ համայնքի տէր ու պաշտպան, համայնքի տիրական դէմք եւ գլխաւոր առաջնորդ։ Այսինքն, հակառակ անոր, որ Օսմանեան կայսրութիւնը վաղուց արդէն չկայ ու հակառակ անոր, որ Թուրքիա կ՚առաջնորդուի աշխարհավար հանրապետութեան մը սկզբունքներով, պատրիարքի կերպարը, անոր տրուած իրաւասութիւնները, անոր ունեցած առանձնաշնորհումները կը շարունակուին իւրայատուկ ձեւով։

Տակաւին իմ լսելովս սուլթանական ժամանակներուն պատրիարքը, նոյնիսկ իրաւասութիւն ունէր ոեւէ անհատի դէմ ցմահ բանտարկութեան վճիռ արձակել եւ այդ վճիռը կը գործադրուէր անշուշտ, սուլթանի վաւերացումէն ետք…

Այսօր այդ օրէնքը չի գործեր, բայց անշուշտ շատ բան յստակ պիտի դառնայ երբ մարդս հասկնայ, թէ Օսմանեան կայսրութիւնը ինչ տեսակի իրաւասութիւններ շնորհած էր հայոց պատրիարքին։

Այս բոլորէն անդին պէտք է նաեւ արձանագրել, որ պատրիարքին տրուած իրաւասութիւններու եւ իրաւունքներու ընդհանուր ծիրին մէջ շատ կարեւոր տեղ կը զբաղեցնէ համայնքի ունեցած տեսակէտն ու խօսքը։ Պատրիարքի մօտեցումը, համայնքի տեսակէտը եւ այդ վիճակին արդիւնքով ստեղծուած համախոհական մթնոլորտը ձեւով մը կը դառնային «պատրիարքական վահան»։ Ու թերեւս պատրիարքի զօրութեան եւ անոր ուժին կարօտն էր, որ կը համակէր պոլսահայութեան աղիողորմ հայեացքները։ Կարօտը պատրիարքի մը, որ պիտի խօսէր, կարօտը պատրիարքի մը, որ պիտի լսէր, վերլուծէր, ծանր ու թեթեւ ընէր ապա որոշէր։


***

Ու այս բոլորին համար էր թերեւս, որ նոյնիսկ երկար տարիներու բացակայութենէ ետք պատրիարքին չակերտեալ դէպի Գումգաբու վերադարձը կը ստեղծէր ծանր ու ճնշիչ մթնոլորտ մը՝ ո՛չ միայն պատրիարքին աշակերտած երիտասարդներուն, այլ՝ համայնքի ջախջախիչ մեծամասնութեան համար։


***

 

ՀԻՆԳՇԱԲԹԻ ՕՐ

Անցեալ հինգշաբթի յետմիջօրէին մեծ լռութիւն մը կը տիրէր Ս. Աստուածածին Աթոռանիստ եկեղեցւոյ մէջ։ Պատրիարքը պատարագիչի իր շքեղ ամբողջ հանդերձանքով դրուած էր դագաղին մէջ, անոր շուրջ վառուած էին մոմեր եւ միաբան հայրեր կը մօտենային ու Հոգւոցներ կ՚արտասանէին։ Աղօթքներ ու խունկ… Եկեղեցիի դատարկութիւնը կը լեցուէր յուզումի մեծ ալիքներով եւ բոլորի սրտերուն մէջ եղած բառերը հատ առ հատ կը թեւածէին եթերին մէջ։

Ի՞նչ պիտի ըսէր պատրիարքը, ինչի՞ մասին պիտի խօսէր ան, ի՞նչ պիտի թելադրէր եւ ի՞նչ բառերով պիտի կազմէր իր նախադասութիւնը՝ եթէ կարենար։ Պատրիարքի այսօրուայ լռութիւնը. իր գործած ժամանակին պէս ծանր մառախլապատ տեսարաններով եւ մեծ հարցականներով… Անոր լռութիւնը՝ իր տեսակին պէս իւրայատուկ, երիտասարդները սիրող ու սիրցնող եւ այդ բոլորին մէջ, բոլորին համար հայր մը ըլլալու փափաք-իրականութիւնը…

Հայրերը խօսիլ չեն սիրեր, պիտի ըսէր բարեկամս։ Հայրերը գթասիրտ են, խնամատար են, հոգացող են, պահող են, բայց խօսող չեն։ Եւ ահա այս պատկերին մէջ գաղափար մըն է, որ կը սաւառնի։ Ի՞նչ պիտի բարբառէր պատրիարքը։ Ի՞նչ պիտի ըլլային այն առաջին բառերը, որոնք պիտի արձակէին անոր յոյզը, անոր երազը եւ անոր հայրական շունչը։ Կամ ինչպէ՞ս պիտի լեցուէին անոր կոկորդէն վեր բարձրացող խօսքի փոքր թրթիռները, որոնք կամաց-կամաց պիտի փարատէին մեր մեծ հարցումներու ամպերը։

Պատրիարքը լուռ էր։

Պատրիարքը անխօս էր։

Պատրիարքը մունջ էր։

Ու եթէ այսօր ան պիտի բարբառի, եթէ ան այսօր պիտի խօսի, պիտի ըսէ միայն մէկ բան.

Սիրեցէք զմիմեանս։ 

 

Սագօ Արեան

«Ժամանակ»/Պոլիս

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture