Վերջին Ժամ. Հրթիռներ Դամասկոսի վրայ... Մեծ հրդեհ Երեւանի մէջ... Սուրիական բանակի զինուորներ Դամասկոս մայրուղիէն լուսանկար հրապարակած են... Ցեղասպանագիտութեան մեծ կորուստը...
Մարտիրոսի ծոռներ՝ Քեմալ Եւ Խաչիկ
Մարտիրոսի ծոռներ՝ Քեմալ Եւ Խաչիկ
13 Մարտ 2019 , 13:54

Ատըեամանեան շրջագայութեանս ընթացքին, օր մը, Գրիգոր աղբարիկը ինծի առաջարկեց իրեն ուղեկցիլ դէպի Քեահթա, այցելելու համար իր զարմուհիներէն մէկուն։ Համաձայնեցայ։ Չէի գիտեր անշուշտ, որ մասամբ այլ հանդիպումներու նմանող այս մէկը մե՛ծ իւրայատկութիւն մը պիտի ունենար նաեւ։

Լեռներու ետին սահող արեւը բեմը կը զիջէր անապատային իրիկուայ զովութեան. մենք կը քշէինք դէպի Քեահթա եւ դէպի մեծագոյն յայտնաբերումներէն մէկը կեանքիս։

Փոքր ու համեստ տան դուռը բացաւ լաչակաւոր տիկին մը, կարօտալի ժպիտով թեւերը ընդարձակեց ու գրկեց մօրաքրոջ տղան՝ Գրիգոր աղբարիկը։ Անցանք ներս. շուտով մօտեցաւ պարմանուհի մը շիկահեր, ամօթխածութեամբ բարեւեց երկուքիս, յետոյ անմիջապէս անցաւ ներս ու քանի մը ակնթարթ ետք վերադարձաւ երկու ամաններով, որոնց մէջ կար մսաշոթ, լահմաճուն... կարծեցի։ Որպէս նախուտեստ հրամցուած այդ խմորեղէնը սակայն, շուտով պիտի բացայայտէի, ոչինչ ունէր իր մէջ բացի կծու կարմիր պղպեղի թանձրաջուրէ։ Զարմացա՞յ, ի հարկէ ոչ. տարածքաշրջանին մէջ անցուցած նախորդ քանի մը օրերս համոզած էին զիս արդէն, որ կծուն ու ջուրը համազօր բաներ էին այնտեղ։ Համե՞ղ էր. անշուշտ։

Ճաշելով զրուցեցինք մինչեւ տուն եկաւ ամուսինը՝ Շինասին, որ միաժամանակ հօրաքրոջ որդին էր կնոջ։ Բոլորով նստանք սուրճի։ Առաջին քարորդ ժամը ինչքան ալ հետաքրքրական ըլլար՝ սովորական էր արդէն տեղւոյն մահմետական հայերու հետ մի քանի հանդիպումներ ունեցած ուսումնասիրողիս համար։ Նոր բարեկամներս անընդհատ կ՚ապրէին թաղային ճնշումի տակ, անընդհատ դրացիները կը հետեւէին իրենց՝ «դարձած»ներուն. հաւատարիմ ու անկե՞ղծ մահմետականներ էին, թէ՞ թաքուն կեաւուրներ։ Մայրը իր մեծ աղջկան պսակին նոյնիսկ չէր կրցած ներկայ գտնուիլ, քանի որ վերջինս «հարս գացած» էր արդէն քրիստոնէացած ատըեամանցի հայ ընտանիքի մը եւ բնականաբար ինք ալ մկրտութիւն ընդունած։ Ի՞նչ պիտի ըսէին դրացիները, եթէ մայրը պսակին երթալով տուած ըլլար իր հաւանութիւնը այդ «մեղքին»։ Փոքր աղջիկը, օրուայ մատուցողուհին մեր, յաճախ կեաւուր կ՚որակուէր իր դասընկերներուն կողմէ, յատուկ խիստ վերաբերմունքի կ՚արժանանար կրօնքի դասապահուն։ Ընդմիշտ ստիպուած էր փաստել, որ լաւ մահմետական է։ Պարոն Շինասիին ետեւէն «փիս էրմէնի» այնքա՜ն ըսած էին, որ այլեւս որոշած էր ինք անձնապէս սկիզբէն յայտնել նոր ծանօթացած գործընկերներու, որ «կը ներէք, այսպէս բան մը կայ…», որպէսզի յանկարծ յետոյ ուրիշ տեղէ չլսեն եւ «յուսախափ» չըլլան։ Այս ու այսպիսի այլ պատմութիւնները անթիւ էին եւ, ինչպէս արդէն ըսի, ոչ յատուկ այս ընտանիքին։

Քիչ անց, սակայն, նոր յարաչափ մը մտաւ մեր հանդիպման մէջ, ու շրջեց ամէն ինչ։ Բանն այն էր, որ Պարոն Շինասին ըսաւ, թէ իր մեծ հօր եղբայրներէն մէկը ջարդէն ետք անցեր է Պէյրութ, որոշ ատեն մը նամակակցեր է իր եղբայրներուն հետ, իսկ յետոյ՝ իմանալով որ մահմետականացած են անոնք, խզեր է կապերը։ Ինչքան ալ զարմանայի, պատմութիւնը շատ նման էր իմ մանկութեան ընկերոջ Խաչիկի մեծ հօր պատմութեան, ով ատըեամանցի էր նաեւ։ «Լսած ենք, որ ճաշարան բացած է Պէյրութի մէջ». իսկ Խաչիկին մեծ հայրը քեպապճի էր Պուրճ Համուտի մէջ, խորոված վաճառող։ Մնացած էր մէկ տեղեկութիւն, եւ արդէն վստահ պիտի ըլլայի, որ ճակատագիրը ահա կը միացնէր վշտացած եղբայրներու երրորդ-չորրորդ սերունդները։ Պէյրութ գացողին անունը գիտե՞ն, հարցուցի. «Հաչատուր», ըսին։ Եւ աւելի՛ն, գիտէին նաեւ որ հօր անունը Մարտիրոս էր, որդունը՝ նոյնպէս։ Ընկերոջս պատմութիւնն էր։ «Վերջին Մարտիրոսի որդին ալ Խաչատուր է, Խաչիկ, ընկե՛րս է», ամբողջացուցի շղթան։ Վայրկեան մը՝ քար լռութիւն։

Անմիջապէս skypeով կապ հաստատեցին Տուպայիի մէջ ապրող իրենց որդուն Քեմալի հետ, որ տարի մը առաջ հին նամակ մը ձեռքին գացած էր Պէյրութ ու երկար բայց ի զուր փնտռած էր Խաչիկենց։ Քեմալը անմիջապէս բացաւ իր ընտանեկան արխիւները, ուղարկեց ինծի մէկ-երկու նամակ եւ նկար մը ընտանեկան, որ իրենց մեծ հօր հասած էր Պէյրութէն։ Կինը, որ նստած էր մէջտեղը նկարին, ահաւոր նման էր Խաչիկին հօր՝ Մարտիկին։ Ալ կասկած չունէի։ Նկարը ուղարկեցի ընտանիքի Պէյրութի թեւին. «Աս ուրկէ՞ ունիս, մենք այս նկարին մէկ այլ օրինակը ունինք մեր մօտ», ըսին ապշած։ Ամէն ինչ պատմեցի, ու քիչ անց Պէյրութ-Քեահթա skypeով կապ մը հաստատուեցաւ։

Եւ պաստառներու ընդմէջէն՝ ապշած-յուզուած զիրար կը նայէին Մարտիրոսի ծոռները։

Ժամ մը ետք, Պարոն Շինասին խոշոր ձեռքերով գլուխս բռնած՝ պեխերուն մէջէն կը համբուրէր ճակատս, բարի երթ մաղթելով ինծի։ Հեռացանք դէպի քաղաք։

Ո՞վ, ինչպէ՞ս զիս բռնեց Պէյրութէն, առաւ տարաւ նետեց Քեահթայի տունը այդ, որ կապեմ Քեմալը Խաչիկին. երեւի երբեք պիտի չհասկնամ։

 

Հրակ Փափազեան

«Ժամանակ»/Պոլիս

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture