«Հըզպալլա» ներողութիւն խնդրեց լիբանանցիներէն. Երեսփոխան Ռաատ կոչ ըրաւ խորհրդարանի տոմարներէն հանել երեսփոխան Մուսաուիի արտայայտութիւնները... Բժիշկները կը պայքարին փրկելու համար ծեծի ենթարկուած 33-ամեայ երեւանցիի կեանքը... Ահաբեկիչները կը շարունակեն կատարել իրենց սեւ գործը. Սուրիական բանակի շարասիւն մը յարձակման ենթարկուեցաւ... Փետրուարեան տօնացոյց...
Հրանդ Տինք. Աւանդ մը եւ շարունակուող առաքելութիւն
Հրանդ Տինք. Աւանդ մը եւ շարունակուող առաքելութիւն
19 Յունուար 2019 , 12:52

Գործօններ կան որոնց դրդումով, խթանումով գիտակցական տա­րիքի մար­դը կ՚անդրա­դառ­նայ որ ինք ան­հատ ըլ­լա­լու կող­քին մաս­նա­կիօրէն կամ մե­ծապէս կը տար­բե­րի միւ­սէն։ Ըսենք, օրի­նակ՝ թէ ան մարդ էակ է, բայց կը տար­բե­րի միւս մարդ էակէն քա­նի որ կը պատ­կա­նի իգա­կան սե­ռին։ Գի­տակ­ցա­կան այս նկա­տառու­մը կրնայ սո­վորա­կան հնչել, այն աս­­տի­­­ճան՝ որ զինք չմղէ որե­­ւէ իւ­­րօ­­­րինա­­կու­­թիւն նկա­­տելու այս «շատ սո­­վորա­­կան» ու­­րի­­­շու­­թեան մէջ։ Թե­­րեւս կա­­րեւոր է ան­­հա­­­տին մտա­­յին զգայ­­նութիւ­­նը, որ­­պէսզի ան գի­­տակ­­ցի իր իւ­­րա­­­յատ­­կութեան, ու­­րի­­­շու­­թեան։

Չեմ գի­­տեր թէ ի՚նչը մղեց Հրանդ Տին­­քը, որ նկա­­տէ իր «ու­­րի­­­շու­­­թիւն»ը միւսնե­­­րէն։ Հա­­­ւանա­­­բար, գա­­­ւառէն Իս­­­թանպուլ իր գա­­­լը, ու­­­րիշ տե­­­սակ կեան­­­քի մը մէջ տե­­­ղաւո­­­րուի­­­լը զինք մղե­­­ցին որ նկա­­­տէ այդ «տար­­­բե­­­­­­­րու­­­թիւն»նե­­­րը եւ խո­­­րանայ այդ ու­­­րի­­­­­­­շու­­­թեանց բա­­­ւիղ­­­նե­­­­­­­րուն քննար­­­կումին, վեր­­­լուծու­­­մին մէջ։ Այդ ու­­­րի­­­­­­­շու­­­թիւննե­­­րը ան ջա­­­նայ վեր­­­լուծել՝ աւե­­­լի զգօն եւ թա­­­փան­­­ցուն դի­­­տար­­­կե­­­­­­­լով իր շուրջը, փոր­­­ձե­­­­­­­լով գտնել դրդա­­­պատ­­­ճառնե­­­րը, որոնց հե­­­տեւան­­­քով այս ու­­­րի­­­­­­­շու­­­թիւնը ար­­­հեստա­­­կան պա­­­տեր յա­­­ռաջա­­­ցու­­­ցած էր իր եւ այ­­­լոց մի­­­ջեւ։

Շա­­­տեր ան­­­ցած պէտք է ըլ­­­լան Հրանդ Տին­­­քի այս ճա­­­նապար­­­հէն, բայց ինչ-որ պատ­­­ճառնե­­­րով (առար­­­կա­­­­­­­յական, են­­­թա­­­­­­­կայա­­­կան թէ պա­­­րագա­­­յական) անոնք չեն ըմբռնած որ իրենց կայ­­­քը, իրենց նոր տե­­­ղաւո­­­րու­­­մը զի­­­րենք դրած է բա­­­ցառիկ վի­­­ճակի մը մէջ, իրենց բա­­­ցած է դի­­­տաշա­­­խարհ մը, տե­­­սադաշտ մը, որուն շնոր­­­հիւ իրենք կրնան լծուիլ նո­­­րատե­­­սակ կեն­­­սա­­­­­­­գոր­­­ծունէու­­­թեան։

Շա­­­տերուն հրամ­­­ցուած այս առի­­­թը քի­­­չեր կրնան նկա­­­տել, որով­­­հե­­­­­­­տեւ կրնան զար­­­գա­­­­­­­ցու­­­ցած չըլ­­­լալ թա­­­փան­­­ցող աչ­­­քեր։ Դեռ աւե­­­լին, շատ աւե­­­լի քի­­­չեր կրնան նկա­­­տելու կա­­­րողու­­­թե­­­­­­­նէն ան­­­դին քննա­­­կանօ­­­րէն դի­­­տել զայն, ապա աւե­­­լի քի­­­չեր՝ քննա­­­կանօ­­­րէն դի­­­տելէ ետք ըմ­­­բոշխնել վի­­­ճակը թէ՚ իրենց եւ թէ՚ ու­­­րի­­­­­­­շին հո­­­գիով, մարմնով ու միտ­­­քով։ Եւ ան­­­շուշտ, դեռ շատ աւե­­­լի քի­­­չերն են որ ըմ­­­բոշխնե­­­լէ ետք չկոր­­­ծա­­­­­­­նելով այդ ընկճող վի­­­ճակ­­­նե­­­­­­­րուն տակ ըմ­­­բոստա­­­նան, ծա­­­ռանան եւ հա­­­կադ­­­րուին, ջա­­­նան բա­­­րեփո­­­խել վի­­­ճակը։

Հա­­­ւանա­­­բար եղած են շա­­­տեր, որոնք սո­­­րուե­­­լով հա­­­մակար­­­գը, վե­­­րածուած են են­­­թարկուողէ են­­­թարկո­­­ղի, կամ ալ բա­­­ւարա­­­րուած են իրենց օձի­­­քը ազա­­­տելով այդ հա­­­մակար­­­գէն՝ յե­­­տադարձ հա­­­յեացք իսկ չեն նե­­­տած եւ ընդհա­­­կառա­­­կը մտա­­­ծած թէ կը փրկուին միայն ամե­­­նաար­­­ժա­­­­­­­նինե­­­րը կամ ամե­­­նաշատ յար­­­մա­­­­­­­րող­­­նե­­­­­­­րը։

Թե­­­րեւս եղած են ու­­­րիշներ՝ Հրանդ Տին­­­քի նման, որ ջա­­­նացած են բա­­­րեփո­­­խել այդ տա­­­ռապան­­­քը ու­­­րի՜շ ձե­­­ւերով։

Ու­­­րի՜շ էին սա­­­կայն Հրանդ Տին­­­քի ձե­­­ւերը, ար­­­դիւնա­­­ւէտ եւ յա­­­ջողակ։

Ին­­­ծի կը թուի թէ Հրանդ Տինք տես­­­նե­­­­­­­լու-նկա­­­տելու-մտա­­­ծելու-վեր­­­լուծե­­­լու-եւն. շնորհքնե­­­րը ու­­­նէր. ապ­­­րե­­­­­­­ցաւ ու­­­րի­­­­­­­շու­­­թիւնը, անոր ցաւն ու տան­­­ջանքը, բայց չընկճուեցաւ ան­­­կէ, ոչ ալ ձեռ­­­քե­­­­­­­րը ու­­­զեց լուալ «ին­­­ծի ինչ»ով, այլ տե­­­սաւ թէ կրնայ այդ կա­­­ցու­­­թեան բա­­­րելա­­­ւու­­­մը դարձնել իր կեան­­­քին առա­­­քելու­­­թիւնը։

Ին­­­ծի կը թուի թէ Հրանդ Տին­­­քի ու­­­րի­­­­­­­շու­­­թեան գի­­­տակ­­­ցութիւ­­­նը գա­­­ւառի եւ Պոլ­­­սոյ հա­­­յուն մի­­­ջեւ եղած «ու­­­րի­­­­­­­շու­­­թիւն»էն աւե­­­լի մեծ կո­­­հակ­­­ներ ու­­­նէր. մարդկա­­­յին ցա­­­ւի, ատե­­­լու­­­թեան, ան­­­ցեալի ցե­­­ղաս­­­պա­­­­­­­նական ժա­­­ռան­­­գի ու աւան­­­դի, Օս­­­մա­­­­­­­նեան Կայսրու­­­թեան մա­­­նաւանդ Փոքր Ասիոյ մէջ ապ­­­րող ժո­­­ղովուրդնե­­­րու, ցե­­­ղերու, կրօնքնե­­­րու, հա­­­ւաքա­­­կանու­­­թիւննե­­­րու, մար­­­դոց մի­­­ջեւ դա­­­րաւոր շփումնե­­­րով կու­­­տա­­­­­­­կուած կսկիծ­­­ներն էին, հա­­­կառա­­­կու­­­թիւնն էր, տար­­­բեր խմբա­­­ւորումնե­­­րու մէջ տար­­­բեր չա­­­փերով դի­­­զուած ատե­­­լու­­­թիւնն էր, նա­­­խան­­­ձը, սէ­­­րը եւ շատ ու­­­րիշ բա­­­ները։

Հրանդ Տինք գի­­­տակ­­­ցողն էր այս երե­­­ւոյթնե­­­րուն եւ կրողն էր այս երե­­­ւոյթնե­­­րէն ոմանց։ Տա­­­ռապողն էր այս կա­­­ցու­­­թեամբ։ Ապ­­­րեր էր ու կը զգար այդ կեան­­­քով հե­­­ւացող իր մար­­­դա­­­­­­­կից­­­նե­­­­­­­րուն դառ­­­նութիւ­­­նը։

Հրանդ Տինք հա­­­ւատաց որ կրնայ բա­­­րելա­­­ւել, բա­­­րեփո­­­խել այս երե­­­ւոյթնե­­­րը, սփո­­­փել այդ երե­­­ւոյթնե­­­րը կրող­­­նե­­­­­­­րը, այնպէս ընել որ անոնց հա­­­մար կեան­­­քը նուազ եպե­­­րելի եւ ան­­­տա­­­­­­­նելի դառ­­­նայ իրենց հո­­­գինե­­­րուն մէջ։

Եւ լծուեցաւ իր յան­­­դուգն տե­­­սիլ­­­քին գոր­­­ծադրման։

Բնա­­կան է, որ ան առա­­ջին հեր­­թին պի­­տի յե­­նէր ի՛ր մի­­ջավայ­­րին, ի՚ր բա­­րեկամ­­նե­­­րուն։ Բայց պոլ­­սա­­­հայ իրա­­կանու­­թիւնը անցնող աւե­­լի քան եօթ տաս­­նա­­­մեակ­­նե­­­րուն, հա­­լեր էր, կորսնցու­­ցեր էր գո­­յատեւ­­ման (ու մա­­նաւանդ) վե­­րականգնու­­մի ու­­ժը։

Որե­­ւէ հա­­ւաքա­­կանու­­թիւն եթէ չնո­­րոգէ ինքզինք, կը սպա­­ռի։ Ալ ուր մնաց պոլ­­սա­­­հայ հա­­ւաքա­­կանու­­թիւնը որ 1920-80ական­­նե­­­րուն բնա­­կան ու ար­­հեստա­­ծին մեծ ճնշումնե­­րով քայ­­քայման նշան­­ներ ցոյց կու տար։ Պոլ­­սա­­­հայու­­թիւնը հո­­գեբա­­րոյա­­պէս գրե­­թէ վե­­րածուած էր խլեակի։

Քի­­չեր էին որ դժուարաւ եւ մեծ զո­­հողու­­թիւննե­­րու գնով կը գո­­յատե­­ւէին ու հան­­րա­­­յին ծա­­ռայու­­թիւն կը մա­­տու­­ցէին։

Իսկ Հրան­­դին յենք ու յե­­նակ պէտք էր։ Պոլ­­սա­­­հայու­­թիւնը ատի­­կա չէր կրնար ըլ­­լալ։ Չու­­նէր որ հայ­­թայթէր։ Քի­­չեր զո­­հողու­­թիւնն առին ու ճիգն ըրին աջակ­­ցե­­­լու։

Եւ հրաշ­­քը այն չէ որ Հրանդ թե­­քեցաւ ու դի­­մեց ոչ-հա­­յուն (եւ գտաւ օգ­­նութիւն), այլ այն որ իր դի­­մած ոչ-հա­­յը գէթ մա­­սամբ հա՚յ էր, անոր երէց սե­­րունդնե­­րուն մէջ հա­­յու հետ­­քեր կա­­յին, եւ կամ ա՛ն ալ ապ­­րած էր ու կը տա­­ռապէր Հրան­­դին «ու­­րիշ»ու­­թեան ցա­­ւերով։ Իրեն նե­­ցուկ կանգնե­­ցան նաեւ այնպի­­սի մար­­դիկ, որոնք չապ­­րե­­­լով հան­­դերձ «ու­­րիշ»ու­­թեան զգա­­ցու­­մը շեշ­­տա­­­ւորուած հան­­րա­­­յին-հա­­մամարդկա­­յին զգա­­ցումներ եւ զգօ­­նու­­թիւն ու­­նէին, զգա­­յուն էին նման «ու­­րիշ»ու­­թեան հան­­դէպ։

Ասոնք՝ այս ու­­րիշ ու­­րիշնե­­րը, օգ­­նութեան ձեռք եր­­կա­­­րեցին եւ հուսկ յա­­ռաջա­­ցան «Ակօս»ն ու «Ակօս»ի Շար­­ժումը, որ հո­­սան­­քի վե­­րածուելով այ­­սօր իր կա­­րելին կ՚ընէ բա­­րենո­­րոգե­­լու եւ բա­­րեփո­­խելու Փոքր Ասիոյ ժո­­ղովուրդնե­­րուն, ազ­­գե­­­րուն, փոք­­րա­­­մաս­­նութիւննե­­րուն, ցե­­ղերուն եւ ցե­­ղախումբե­­րուն, կրօնքնե­­րուն եւ հա­­ւաքա­­կանու­­թիւննե­­րուն մի­­ջեւ առ­­կայ հին ու նոր աւանդնե­­րուն թէ ժա­­ռան­­գութեանց պատ­­ճառնե­­րով գո­­յու­­թիւն ու­­նե­­­ցող ցա­­ւի, տա­­ռապան­­քի զգա­­ցումնե­­րը։

Շու­­տով Յու­­նուար 19 է նո­­րէն։ Եւ ար­­դէն աւե­­լի քան տաս­­նա­­­մեակ մըն է չկայ Հրանդ Տինք։

Բայց իր տես­­լա­­­կանը կը բա­­նի, տուած է եւ կու տայ ար­­դիւնքներ։

Մաս­­նա­­­ւորե­­լով խօսքս, կրնամ ըսել, որ այ­­սօր Հրանդ Տինք Հիմ­­նարկը կանգնած է պատ­­մաաշ­­խարհագ­­րա­­­կան- մշա­­կու­­թաըն­­կե­­­րային այնպի­­սի դիր­­քի մը վրայ ուրկէ կրնայ տես­­նել թէ՚ հայ­­կա­­­կան եւ թէ՚ փոք­­րա­­­սիական միւս հա­­ւաքա­­կանու­­թիւննե­­րու յա­­րաբե­­րու­­թեանց շա­­րու­­նա­­­կուող դառ­­նութիւննե­­րը։ Հիմ­­նարկը, ի տար­­բե­­­րու­­թիւն «սո­­վորա­­կան» հա­­յերուս եւ «սո­­վորա­­կան» փոքր ասիացի­­ներուն կը տես­­նէ բո­­լորը եւ իւ­­րա­­­քան­­չիւրը, կա­­րելի հա­­մապար­­փա­­­կը։

Եւ իր այս պեր­­ճանքը կը շա­­րու­­նա­­­կէ վե­­րածել փոքր ասիացի­­ներուս մի­­ջեւ յա­­րաբե­­րու­­թիւննե­­րը բա­­րելա­­ւելու, բա­­րեփո­­խելու երախ­­տա­­­շատ գոր­­ծի եւ ար­­դիւնքի։

Դժուար գործ, դժուար պայ­­մաններ, կեն­­սա­­­կան առա­քելու­թիւն։

 

Անդրանիկ Տագէսեան


Նիւթի աղբիւրը՝ Ակօս

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture