Բրիտանիա ձեռքը կը քաշէ Սուրիոյ ընդդիմադիրներէն... Ռաֆֆի Յովհաննէսեան թեկնածու՝ Երեւանի քաղաքապետի պաշտօնին... Մեքքայի մէջ արտակարգ իրավիճակ յայտարարուած է. Պատճա՞ռը... Սոֆիա Աճառեանի յուշերը. Անուշ Թրուանց...
Թուրքիայէն արտաքսուած ամերիկացի ուսուցչուհին կը շահի դատը Եւրոպական դատարանին մէջ
Թուրքիայէն արտաքսուած ամերիկացի ուսուցչուհին կը շահի դատը Եւրոպական դատարանին մէջ
18 Յուլիս 2018 , 14:29

Յարութ Սասունեան 

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

www.TheCaliforniaCourier.com

 

 

Վերջերս իմացայ Թուրքիոյ կառավարութեան կողմէ ամերիկացի ուսուցչուհիի մը արտաքսման մասին, որով խախտուած էր անոր ազատ արտայայտուելու իրաւունքը:

 

8 Ապրիլ 2008ին, «Կէյթսթոն» հիմնարկի հրապարակած յօդուածին մէջ թուրք լրագրող Ուզայ Պուլութ նշած է, որ Սթամպուլի համալսարանի, հետագային նաեւ Թուրքիոյ  Կազիանթեպի Մերձաւոր Արեւելքի արհեստագիտական համալսարանի դասախօս Նորմա Ժաննա Քոքս «իր ուսանողներուն եւ գործընկերներուն հետ խօսած է 1915ի Հայոց Ցեղասպանութեան, քիւրտերու բռնի ձուլման մասին եւ բողոքած՝ «Քրիստոսի վերջին գայթակղութիւնը» ժապաւէնին դէմ: Այս «յանցագործութիւններուն» համար ձերբակալած են զայն, գործէ արձակած եւ ի վերջոյ՝ երկրէն արտաքսած: Թուրքիոյ ներքին գործերու նախարարութիւնը պնդած է, որ Քոքս արտաքսուած էր եւ արգիլուած էր անոր վերադարձը Թուրքիա՝ «իր անջատողական գործունէութեան պատճառով, բան մը, որ անհամատեղելի էր երկրի ազգային անվտանգութեան հետ»: Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարան ներկայացուցած իր դատական հայցով Քոքս դատապարտած է Թուրքիան՝ իր արտայայտուելու իրաւունքը խախտած ըլլալուն համար, եւ պնդած, որ իր իրաւունքները խախտուած են Թուրքիոյ կողմէ՝ քրիստոնէական հաւատքի եւ տարբեր կարծիքներու պատճառով»:

 

Քանի որ Քոքսի գործը լայն հնչեղութիւն չէր ստացած, ես փնտռեցի անոր դատական հայցը՝ ընդդէմ Թուրքիոյ Մարդկային իրաւունքներու, եւրոպական դատարանին մէջ. հայցը ներկայացուած էր 28 Օգոստոս 2002ին, եւ դատարանը 20 Մայիս 2010ին որոշում կայացուցած էր Քոքսի օգտին:

 

Ահա անոր դատական ծաւալուն գործին մանրամասները. 23 Սեպտեմբեր 1985ին Կազիանթեպի փոխ նահանգապետը նամակ յղած է Ներքին գործերու նախարարութիւն՝ միջնորդելով, որ ֆիլատելֆիացի Քոքս արտաքսուի Թուրքիայէն՝ իր «վնասակար գործունէութեան» պատճառով: Ան կը մեղադրուէր՝ համալսարանին մէջ իր ուսանողներուն եւ գործընկերներուն ըսելուն համար, որ «թուրքերը տեղահանած են հայերը եւ կոտորած զանոնք: Բացի ասկէ, թուրքերը ձուլած են քիւրտերը եւ իւրացուցած անոնց մշակոյթը», ինչպէս յայտարարած է Եւրոպական դատարանը: 1986ին Քոքս արտաքսուած է Թուրքիայէն եւ արգիլուած է անոր հետագայ մուտքը՝ երկիր: Հետագային ան վերադարձած է Թուրքիա եւ ձերբակալուած՝ «Քրիստոսի վերջին գայթակղութիւնը» ժապաւէնին դէմ թռուցիկներ տարածելուն  համար: 1989ին ան կրկին արտաքսուած է Թուրքիայէն: 1996ին Քոքս մէկ անգամ եւս վերադարձած է Թուրքիա եւ հոնկէ մեկնելէն ետք պաշտօնեաները կնքած են անոր անձնագիրը՝ արգիլելով անոր Թուրքիա մուտք գործել:

 

14 Հոկտեմբեր 1996ին, Անգարայի դատարանին մէջ Քոքս դատական ​​հայց ներկայացուցած է Թուրքիոյ ներքին գործերու նախարարութեան դէմ՝ պնդելով, որ իր արտաքսումը՝ «ներքին օրէնսդրութեան, [Թուրքիոյ] Սահմանդրութեան եւ միջազգային պայմանագիրներու, ներառեալ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական պայմանագիրի 9րդ յօդուածի խախտում է։  Ներքին գործերու նախարարութիւնը դատաւորին ըսած է, որ Քոքս «զրոյցներ ունեցած է իր ուսանողներուն եւ գործընկերներուն հետ՝ թուրքերու կողմէ քիւրտերու եւ հայերու ձուլման, թուրքերու կողմէ երկրէն հայերու բռնի տեղահանման եւ Ցեղասպանութեան իրականացման մասին»։ 19 Հոկտեմբեր 1997ին Անգարայի դատարանը մերժած է Քոքսի հայցը։ Անոր բողոքը Թուրքիոյ Գերագոյն դատարանին մէջ մերժուած է 20 Յունուար 2000ին։

 

Այնուհետեւ Քոքս բողոք ներկայացուցած է Թուրքիոյ դէմ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարան, 28 Օգոստոս 2002ին։ Դատարանը եզրակացուցած է, որ «միջամտութիւն եղած է դիմում ներկայացնողի իրաւունքներուն, որոնք երաշխաւորուած են [Եւրոպական] պայմանագրի 10րդ յօդուածով», ուր ամրագրուած է, թէ՝ «Իւրաքանչիւր ոք ունի ազատօրէն արտայայտուելու իրաւունք: Այդ իրաւունքը կը ներառէ իր կարծիքին վրայ մնալու, տեղեկութիւններ եւ գաղափարներ ստանալու եւ տարածելու ազատութիւնը՝ առանց պետական մարմիններու միջամտութեան եւ անկախ պետական սահմաններէ»։ Աւելին, Եւրոպական դատարանը որոշած է, որ «դիմում ներկայացնողի մուտքի արգելքը Թուրքիա՝ նախատեսուած էր ճնշելու համար անոր արտայայտուելու ազատութեան վրայ, այլեւ խափանելու համար անոր գաղափարներու տարածումը»:

 

Քոքս Եւրոպական դատարանէն պահանջած է 100 հազար եւրօ վնասի փոխ հատուցում, քանի որ «արտաքսման պատճառով ստիպողաբար լքած է Թուրքիան եւ կորսնցուցած է իր աշխատանքն ու եկամուտը»։ Ան նաեւ պահանջած է 100 հազար եւրօ՝ «ոչ նիւթական վնասի» համար։

 

Եւրոպական դատարանը որոշած է Քոքսի ներկայացուցած բողոքին միայն արտայայտուելու իրաւունքի խախտումը նկատի առնել՝ անտեսելով Քոքսի արտաքսումն ու աշխատավարձքի եւ եկամուտի կորուստը Թուրքիոյ մէջ: Իբրեւ արդիւնք՝ Դատարանը հրահանգած է Թուրքիոյ կառավարութեան՝ 12 հազար եւրօ վճարել Քոքսի, դատավճիռի կայացումէն ետք երեք ամսուան ընթացքին «ոչ նիւթական վնասի» համար, ինչպէս նաեւ՝ Միացեալ Նահանգներու որեւէ եկամտահարկ, որ հաւանական է ան վճարէ՝ իրեն հատուցուած գումարին դիմաց։ Եթէ ​​Թուրքիոյ կողմէ վճարումը կատարուած է երեք ամսուան վերջնական ժամկէտէն ետք, ապա պարտաւոր է վճարել տոկոս` երեք տոկոսային կէտով աւելցուած պարզ տոկոսադրոյքին՝ Եւրոպական կեդրոնական դրամատան վարկային տոկոսադրոյքին հաւասար:

 

Քոքս նաեւ ծախսերու դիմաց պահանջած է 20 հազար եւրօ, սակայն ան չէ ներկայացուցած որեւէ հաշիւ կամ այլ տեղեկութիւն՝ այդ պահանջը հաշուարկելու համար: Նման տեղեկութեան եւ հիմնաւորման բացակայութեան պայմաններուն, Դատարանը այս առնչութեամբ որեւէ որոշում չէ կայացուցած:

 

Անցեալ շաբաթ Նորմա Ժաննա Քոքս ինծի ըսաւ, որ կը փափաքէր վերադառնալ Թուրքիա՝ իբրեւ «քրիստոնեայ միսիոնար՝ Աւետարանը քարոզելու համար»: Քանի մը արտաքսումէ ետք, քանի մը տարի առաջ ան մէկ անգամ եւս փորձած է մեկնիլ Թուրքիա: Երբ ժամանած է Սթամպուլի օդակայան, անոր թոյլ չեն տուած մուտք գործել երկիր եւ յաջորդ թռիչքով զինք Միացեալ Նահանգներ վերադարձուցած են…  

 

 

 Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝ Ռուզաննա Աւագեան

 

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝ Սեդա Գրիգորեան

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture