Աւանդական արժէքներու քայքայումը երկիրը կրնայ տանիլ կործանման. Սեւակ Արծրունի... Տաւուշի մէջ մեկնարկեց 9 կազմակերպութիւններու համագործակցութեան նոր ծրագիրը... Տասնեակ սուրիացիներ հաւաքուած են Սուրիա-Կոլան սահմանին. Պատճա՞ռը... Թուրքիայէն արտաքսուած ամերիկացի ուսուցչուհին կը շահի դատը Եւրոպական դատարանին մէջ...
Հոգեշահ ընթերցում հին էջերէն. «Հայ գրականութիւնը դաժան մայր մըն է»
Հոգեշահ ընթերցում հին էջերէն. «Հայ գրականութիւնը դաժան մայր մըն է»
12 Ապրիլ 2018 , 19:54

Եթէ շիտակ խօսքերու ցանկ մը պատրաստել ուզենք, այբբենական կարգը նկատի չեմ առներ, եւ ամենէն վերը կը գրեմ այս խօսքը։
Իսկապէս, ամենէն վերը, նոյնիսկ՝ դժբախտաբար, մեծ գիրերով գրուելու արժանի՛ է այս խօսքը, զոր հաստատած եւ ճշմարտութեան հասցուցած են Հայ գրականութեան մեծ դէմքերէն շատե՜ր։
Այո՛, դաժանութեան դիցուհին, չըսելու համար ճիւա՛ղը ըլլալու չափ անողորմ մամա մըն է Հայ գրականութիւնը։
Լսեցէք իր մեծ զաւակներուն մեծ թշուառութեան պատմութիւնը…

***

Յ. ՊԱՐՈՆԵԱՆ

Մեր երգիծաբանութեան հանճարեղ վարպետը, որուն արձանը այսօր հպարտօրէն կանգնած է վարդագոյն Երեւանի մէջ, որքա՜ն դեղին ու թշուառ օրեր անցուց իր կենդանութեան։
Ո՛վ չի գիտեր թէ Պարոնեան՝ Հայ գրականութիւն կոչուող իր մօր դաժանութիւնը՝ մեռա՛ծ վիճակին մէջ իսկ հաստատեց… սոխով մը միայն։
Այս պարագային մարդ կը տարուի մտածելու, թէ միայն թշուառութիւնը չէ՛ր որ սոխը դրած ու պահած ըլլար Պարոնեանի պարա՜պ գրպանին մէջ։
Թերեւս, երգիծողի իր եզակի հանճարը պարտադրած էր իրեն, որ ազգային ճոճերու, Մեծապատիւ մուրացկաններու, Պաղտասար աղբարներու եւ Հոսհոսի ձեռատետրին անցած էֆէնտիներու կարգին՝ տայ Հայ գրականութեան իր վերջին եւ անգիր երգիծանքը… սոխով մը միայն։ Չէ՞ որ Պարոնեան՝ էջեր լեցնող հեգնաբանութիւն մը մէ՛կ խօսքով (այս պարագային ալ մէ՛կ սոխով) իսկ տալու սուղ կարողութիւնը ունէր։
Տուաւ ու գնաց։
Բայց ի՞նչ կրնայ ըլլալ, կամ ի՛նչ վերնագիր կրնայ ունենալ անբախտ Պարոնեանի վերջին, անգիր երգիծանքը։
«Հայ գրողի թշուառութիւն»։
Ուրիշ ոչինչ։

***

Պ. ԴՈՒՐԵԱՆ

Սկիւտարի սոխակը, իր հիւանդ օրերուն, նո՛յն «դաժան մօր» պա՜ղ ծոցին մէջ, ի՛նչ ձմեռ օրեր անցուց, ու գրեց իր բարեկամին.
- «Տաքցի՛ր այն վառարանին քով եւ մի՛ նախատեր զայն, թէեւ նժդեհ ալ ըլլայ»։
Ուրիշ նամակի մը մէջ ալ՝
- «Հոգիս կրակ չունի արդէն, տունն ալ ածուխ չկայ»…
Տառապած Պարոնեանի տառապող աշակերտն էր Դուրեան, որ հուր աղերսեց իրեն եւ հոգիին համար։
Ու երանի՜ տուաւ հրապաշտ պապերուն…

***

Ե. ՏԷՄԻՐՃԻՊԱՇԵԱՆ

Հայ գրականութիւն կոչուող դաժանուհին շատո՜նց պարպած էր այս բանաստեղծ-փիլիսոփային գրպանը։
Մի քանի մէճիտի պէտք ունէր Եղիան՝ կատարելու համար, իր մօր մահուան տարեդարձին՝ մուրացկաններու ողորմութիւն տալու ուխտը։
Չկա՛ր։ Չունէ՛ր։
Բայց որոշած էր որդիական իր ուխտը անկատար չձգել՝ հոգիին խաղաղութեան համար անո՛ր, որ անիծած էր զինք այսպէս.-
- «Կը լսեմ մայրս,
Որ կ՚անիծէ զիս,
- Բանաստեղծ եղար
Անօթի պիտի մեռնիս»…
Ուստի, Տէմիրճիպաշեան, Պոլսոյ Հայոց մայր եկեղեցւոյ դռան առջեւ նստած՝ ողորմութիւն խնդրած էր ժամուորներէն՝… քիչ վերջ ուրիշներուն ողորմելու։

***

ՄԿՐՏԻՉ ՊԷՇԻԿԹԱՇԼԵԱՆ

Կ՚ըսեն թէ այս անբախտ բանաստեղծը իր կիսանդրին ծախած է հրեայ հնավաճառի մը։
Նկատելով որ՝ Պրոնզեայ Պէշիկթաշլեանը հարազատօրէն ինքը չէ, անոր արծաթ զարդերէն ու ժպիտէն ինք չունի։ Վերջապէս՝ սեղանին վրայի փայլող, ուրախ, մետաղ Պէշիկթաշլեանը՝ իր դէմքին վրայ, ո՛չ մէկ գիծ ունի եւ ո՛չ մէկ արտայայտութիւն՝ մարդ Պէշիկթաշլեանի տառապանքը պատմող։
Բայց իրականութեան մէջ, այս նկատումները նեղ կացութեան մատնուած մարդու անիրաւ պատճառաբանութիւններ են՝ կեանքի նեղ ու նեղացնող բեմին վրայ, որուն ղեկավարը Հայ գրականութիւն կոչուող նո՛յն «մայրը» կ՚ըլլայ՝ երբ… դերակատարը հայ գրողն է։

***

ԵՐՈՒԱՆԴ ՕՏԵԱՆ

Կարելի՞ է շարքէն դուրս ձգել երանելի այս մարդը։
Օտեան, անխոնջ աշխատող մը ըլլալուն հակառակ, «պտիկ մը օղիէն մահրում» մնացած է յաճախ։ Եւ, կոնծողի համար անվիճելիօրէն դժբախտ իր այդ օրերուն, սապէս գրած է.
- Զալը՛մ ես, Հա՛յ գրականութիւն։
Եւ ըսածը հաստատելու համար՝
- Ինծի չափ աշխատող եւրոպացի կամ ամերիկացի գրող մը քաղաք մը գինովցնելու բաւարար դրամ կ՚ունենայ։ Իսկ ես ինքզինքս չեմ կրնար գինովցնել յաճախ…
Մարդ երբ կարդայ այս խօսքը, չի կրնար… խայեամահաճոյ ուխտ մը չընել՝ հազարնոց շիշ մը օղի թափելու թանկագին Օտեանի գերեզմանին վրայ…

***

ՍԻԱՄԱՆԹՕ

Հայկական Պառնասի բնակիչներէն դեռ շատե՜ր բացառութիւն չեն կրցած ըլլալ՝ թշուառութեան նետերուն առջեւ։
Մեր գրականութեան դիւցազնաշունչ ասպետը՝ Եարճանեան, Փարիզի փողոցներուն վրայ… դիւցազնօրէն քաշած է իր… կառքը, տանելով բեռն ու անգթութիւնը Մայր գրականութեան։
- Ծօ՛, ինչ կ՚ընես, Ատո՛մ… - հարցնողը Օտեանն է։
Սիամանթօն կը պատասխանէ.
- Ալ մի հարցներ, մտածումներուս երիվարն եղայ…
Շարունակենք՝ խօսքը տալով Ահարոնեանին.-
- «Այս շրջանում էր որ ես ծանօթացայ նրա (Սիամանթոյի) հետ Փարիզում։ Կուրծքը թոյլ էր, ինքը նուազ, ապրուստը ծանր։ Հազիւ 50-60 ֆրանք ունէր ամսական։ Յիշում եմ, մի օր, Սէն Միշէլի վրայ հարցրի ճաշի մօտ, թէ ո՞ր ճաշարանն էր գնում։
- Ի՞նչ կ՚ըսես, պատասխանեց նա դառն ժպիտով, ճաշարանին առջեւէն կատաղօրէ՛ն կ՚անցնիմ»…

***

Ա. ԱՐՓԻԱՐԵԱՆ

«Կարմիր Ժամուց»ի սեւաբա՜խտ հեղինակ։
Այս պատկառելի գրագէտը, «Արեւ»-ի եւ մահուան ճամբուն վրայ, իր արիւնաթաթախ, անշո՛ւնչ վիճակին մէջ իսկ հաստատեց հայ գրողին թշուառութիւնը՝ …ծակ կօշիկէն դուրս ցցուած խոշոր ոտնամանով…

***

Մ. ԶԱՐԻՖԵԱՆ

Սիրոյ գեղեցկաձայն, բայց տխուր երգիչ Մատթէոսը, իր հիւանդ օրերուն, կա՜յծ կ՚ուզէր Դուրեանին պէս, կ՚ուզէր ապրի՜լ, ապրի՜լ… նշանուա՜ծ էր…
Բժիշկները թելադրած էին իրեն, որ Լիբանանի ամառանոցները մնայ ժամանակ մը։
Հիւպոկրատի զաւակները, իրենց գեղագիրներուն եւ թելադրութեանց մէջ նկատի չեն առներ անշուշտ հիւանդին միւս հիւանդութիւնը, որ պարապ գրպանէն կու գայ…
Զարիֆեան հաւատացած էր անշուշտ, թէ Լիբանանի լեռները կեանք պիտի տային իրեն։
Բայց աւա՜ղ, ինք՝ տրտմութեան, խաղաղութեան, կեանքի եւ մահուան երգերէն զատ ուրիշ ոչի՛նչ, ոչի՛նչ ունէր…
Խեղճ Մատթէոսը կը խոստանար վերադարձին գրքերը, գրադարանը ծախելու եւ աւելի՛ տոկոսով վճարելու՝ եթէ Լիբանան հասցնող ճանապարհածախս մը գոնէ փոխ տուող ըլլար իրեն…
Կ՚ուզէր Լիբանան գալ. կ՚ուզէր ապրի՜լ…
Բայց գնաց Մեծ Կղզի, արհամարհեց դառն ճակատագիրը ու չապրեցաւ…
***

Ս. ՈՍԿԱՆ

Տաղանդաւոր գրագէտ եւ հմուտ լեզուաբան այս Հայը, փարիզեան «խան»ի մը մէջ, գրեթէ տախտակամածի վրայ, բժիշկէ, խնամողէ, դեղէ եւ սնունդէ զուրկ՝ տառապեցաւ, դէպի մահ երթալէ առաջ իրաւունք տալու այն խօսքին, որ կ՚ըսէ.
- Հայ գրողը ոչ միայն կը գրէ այլեւ կը տանջուի՛…

***

ՕՀԱՆ ԿԱՐՕ

Այս անոյշ մարդը, իր վերջին օրերուն, թշուառութեան մէջ, մահը սիրեց եւ այսպէս գրեց.
- «Առանց տարակուսանքի
Քեզ կը սպասեմ
Կարօտալի հարսս,
Չքնա՛ղ մահ»…
Ալ երեւակայեցէք թէ «դաժան մամային» դաժանութիւնը որքա՜ն բազմապատկուած էր հէք Օհան Կարոյին հանդէպ։

***
ՎԱԶԳԷՆ ՇՈՒՇԱՆԵԱՆ

Ի՛նքն է, «Հայ գրականութիւնը դաժան մայր մըն է» խօսքին հեղինակը։
Մահը կարօտալի չէ՞ր եղած արդեօք. գեղեցիկ հարս մը չէ՞ր եղած այս թախծոտ գրողին համար նաեւ։
Շատ տառապած, գրականութեան լեղի դաժանութիւնը ճաշակած Վազգէնը իր անշուշան կեանքին մէջ չէ՞ր սիրած արդեօք Օհան Կարոյի «առանց տարակուսանքի սպասումը»։

***

Տակաւին կարելի է երկարել շարքը թշուառ հայ գրողներուն։ Բայց սիրտ չմնաց։ Անցնինք եզրակացութեան։
Հայ գրողը հացին դրամը թղթավաճառին տուաւ ու գնաց։
Հայ գրողը իր անյոյս հիւանդութեան վատնելիք դրամը տպարանին նետեց ու գնաց։
Տառապեցաւ ու չորցաւ՝ ծաղկեցնելու, գեղեցկացնելու համար գրականութիւնը։
Մնաց բարի եւ աշխատող։
Սքանչելի անձնուիրութեամբ գլուխ ծռեց իր կոչումին հանդէպ, թշուառացաւ բայց գրե՛ց՝ վեր պահելու համար իր մայր գրականութիւնը, եւ… գրականութեան մայրը, Հայ ժողովուրդը։ Մեղքը վզի՜ն, հազա՛ր անգամ։
Յ. ՁՈՐԵՑԻ

(Քաղուած՝ «Բագին» ամսագիրի 1964-ի 4-րդ թիւէն) 


Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture