14-ամեայ երիտասարդուհին սպաննուած գտնուած է. Հայազգի նախարարը կ'արձագանգէ... Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը ընդունած է Յունաստանի եւ Կիպրոսի պատուիրակութիւնները... Մոսկուա կ'ընդլայնէ Թարթուսի իր խարիսխը. Պատճա՞ռը... Կեսարիա. Ժողովրդային բժշկութիւն. Ատոմ Յ. Պուճիգանեան (Գ. մաս)...
Հայկական երգիծաբանութեան մեծ հանճար Յակոբ Պարոնեանի ծննդեան 174-րդ տարեդարձի առթիւ
Հայկական երգիծաբանութեան մեծ հանճար Յակոբ Պարոնեանի  ծննդեան 174-րդ  տարեդարձի  առթիւ
20 Նոյեմբեր 2017 , 09:48

Յակոբ Պարոնեան ծնած է 1843 ին  Էտիրնէ, Ատրիանուպոլիս։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է տեղւոյն հայկական վարժարանին մէջ։ Ապրուստ հոգալու համար  նախ դեղագործի մը քով երկու տարի կ'աշխատի,ապա  կը պաշտօնավարէ  ընկերութեան մը մէջ իբրեւ հաշուապահ։

Ան ինքնաշխատութեամբ  ձեռք  կը բերէ լայն զարգացում եւ գրական հմտութիւն։

1863-ին կը փոխադրուի Պոլիս եւ կը պաշտօնավարէ Սկիւտարի ճեմարանի  մէջ որպէս դասատու, աշակերտ ունենալով Պետրոս Դուրեանը:

1871-ին կը ստանձնէ «Եփրատ» թերթի խնբագրապետի պաշտօնը, բայց կարճ  ժամանակէ յետոյ կ'անցնի  «Մեղու» թերթի խմբագրութեան, զայն վերածելով յայտնի երգիծաթերթի։ Երբ1874 -ին «Մեղու»ի  հրատարակութիւնը  կը դադրի,  Պարոնեան, զայն կը վերահրատարակէ «Թատրոն» վերանուանումով։   Տնտեսական դժուարութիւններու պատճառաւ, «Թատրոն»ի  հրատարակութիւնն ալ  կը դադրի 1877-ին։

 

Պարոնեան կ'ամուսնանայ Սաթենիկ Էթմէքճեանի հետ 1879-ին։ Անոնք կ'ունենան երկու զաւակ. աղջիկ մը՝ Զապէլ, եւ մանչ մը՝ Աշոտ։

 

1879-ին կաշխատակի  «Լոյս» թերթի մէջ որպէս երգիծաբան ։ Պարոնեանի գրութիւնները լայն հետաքրքրութիւն կը ստեղծեն, սակայն ան կը ստիպուի «Լոյս»ի իր աշխատակցութիւնը դադրեցնել։

 

1884-1888ին թուականներու միչեւ կը  հրատարակէ «Խիկար» ամսագիրը, ուր  լոյս կը տեսնեն իր երգիծաբանական շատ մը կարեւոր գործերը։ 1888-1890 թուականներու միչեւ Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ տոմարակալութիւն կ'ուսուցանէ։ Հոն իրեն կ'աշակերտէ յայտնի լեզուաբան Հրաչեայ Աճառեանը ։

 

Պարոնեան կը տառապի թոքախտէ  եւ կը մահանայ 1891-ին, թշուառութեան մէջ ձգելով իր այրին ու անչափահաս զաւակները։

 

Պարոնեան եղաւ բեղուն ստեղծագործ մը։ Տասնեակ հազարէ աւելի էջեր արտադրեց կարճ ժամանակամիջոցի մը մէջ, յատկապէս 1871-1888 տարիներուն։ Իր բոլոր գրութիւնները  լոյս տեսան լրագիրներու մէջ։  Պարոնեանի երկերու մեծամասնութիւնը գիրքերու մէջ ամփոփուեցան միայն իր մահէն ետք։ Իր գործերը կը կազմեն՝  «Մեծապատիւ Մուրացկանները» վէպը, «Քաաղաքավարութեան Վնասները» պատմուածքներու շարքը, «Պտոյտ մը Պոլսոյ Թաղերու Մէջ» եւ «Ազգային Ջոջեր» նկարագրական էջերը, «Մեղու»,«Թատրոն»,«Խիկար» թերթերու մէջ լոյս տեսած բազմաթիւ յօդուածներ, ինչպէս  նաեւ «Ատամնաբոյժն Արեւելեան» եւ «Պաղտասար Աղբար» կատակերգութիւնները: Պարոնեան Պոլսահայ կեանքը իր զանազան երեւոյթներով կ'արտացոլացնէ իր գրութիւններու ընդմէջէն: Ան երգիծական ոճով հաւասարապէս կը խարազանէ  փառասէր աղաներն ու նեղմիտ թաղականները, խաբեբայ վաճառակնաներն ու կեղծաւոր հոգեւորոկանները, վարձկան լրագրողները, վերի խաւի արեւմտեան բարքերը ընդօրինակելու մոլութիւնն ու վարի խաւի խաւամտութիւնը: Պորոնեանի գրութիւնները ընթերցողը կը խնդացնէ բայց, գրութեան խորքը շատ տխուր է: Ան կը զուրաճացնէ ՛,առանց զուարճանալու եւ կը ձգտի դաստիարակիչ ըլլալ ու նպաստել ընկերային վատ բարքերը վերցնել: Անոր ծաղրանքին նպատակը երբեք խնդացնել ու նուրբ արուեստ մը ստեցծել չէ, այլ  անկեղծ ու պարզ լեզուով մը  եւ յատկապէս սահուն արեւմտահայերէնով մը, Պոլսահայ կեանքի իրադարձութիւնները  ու իրավիճակը  երգիծական ոճով նկարագրել եւ իր ընթերցողին վարպետօրէն ներկայացնելն է:

 

27 Մայիս 1891-ին, ծայր աստիճան չքաւորութեան մատնուած եւ Թոքախտի հետեւանքով  ուժաքամ եղած ,Պոլսոյ մէջ առյաւէտ փակուեցան աչքերը մեծ  հայուն:

 

48 տարեկանին վաղաժամ եւ դժբախտ մահ ունեցաւ Յակոբ Պարոնեան, բայց միայն մարմնապէս հեռացաւ հայ իրականութենէն, որովհետեւ կարճատեւ իր կեանքով իսկ հայկական երգիծանքի հիմնադիրը կրցաւ նուաճել անմահութեան արժանի գրական հարստութիւն մը եւ մնայուն տեղ գրաւել հայ ժողովուրդի սրտին ու մտքին մէջ:

 

Իր երգիծանքով՝ Պարոնեան ժամանակներէն վեր կանգնեցաւ եւ ճշմարտութիւններ արտայայտող իր գրականութեամբ հայ մտքի հսկայ մը դարձաւ,եւ  նաեւ ,մեր ժողովուրդի ազգային ու քաղաքացիական զարթօնքին մէջ մեծակշիռ ներդրում կատարեց:

 

Մարմինը կ'ամփոփուի Օրթագիւղի գերեզմանատունը: Տապանաքար մը չկանգնեցաւ անոր շիրիմին վրայ եւ շուտով մոռցուեցաւ անոր ճշգրիտ վայրը։ Հիմա արդէն անտէր կորսուած է հողակոյտն ալ:

 

Պարոնեան եղաւ բեղուն ստեցծագործ ու ճշգրիտ հայ մտաւորական մը:

 

 

 

Տօքթ.Սարգիս Ատամ

 «Հայ Կեանք եւ Գրականութիւն» - Յարութիւն Քիւրքճեաան

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture