Պարսելոնայի ահաբեկչութեան զոհերու թիւը 18-ն է. Անոնք կու գան տարբեր երկիրներէ... Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը ցաւակցագիր յղած է Սպանիոյ թագաւորին... Ահաբեկչութիւն Ֆինլանտայի մէջ. Կայ 1 զոհ եւ 8 վիրաւոր... Արեւմուտքը չի վստահիր Ատրպէյճանին...
Կը Յիշե՞ս Մասիս. Խաժակ Այնթէպլեան
Կը Յիշե՞ս Մասիս.   Խաժակ Այնթէպլեան
13 Օգոստոս 2017 , 08:15

Քանի մը օր ետք մենք ալ պիտի ունենանք Արարատին հետ  ընտանեկան լուսանկարներու մեր հաւաքածոն: Հինգշաբթի առտու Հայաստան պիտի երթանք : Երեկոյան արդէն   Յաղթանակի Այգիին դիմաց կը  շարուինք ու առաջին նկարը հոն կը լուսանկարուինք:  Երկրորդ նկար մը կասկադի աստիճաններէն իջած ատեննիս  եւ անպայման Արցախի ճամբուն վրայ    , խոր  վիրապ կը հանդիպինք , եկեղեցուոյ շրջափակին մէջ  քովի կը   նստինք ու  «Հայեացքնիս դէպի Մասիս» վերնագրով նկար մըն ալ հոն  կը նկարուինք:

    Սխալ՞ է ըրածնիս...  Չեմ գիտեր Մասիս : Գիտեմ որ ազատութիւն վայլողին հրճուանքը , գերութեան մէջ գտնուողին  ցաւ կը պատճառէ , բայց դուն ուրիշ ես Մասիս: Քեզ ցաւ պատճառողը մեր ուրախութիւնը չէ եղած բնաւ , այլ այն թշուառութիւնը , որ դուն ամէն օր կը տեսնես անկախ Հայաստանի այն բոլոր վայրերուն մէջ  , ուր մեզի պէս «թուրիսթ» հայերը նկարուելու չեն երթար բնաւ : Ներէ մեզ Մասիս , թոյլ տուր հետդ  նկարուինք ու այդ նկարը  դիմատետրի մեր էջին պաստառ դարձնենք  ,  թերեւս այդ ձեւով հայկական ոգին մեր մէջ բարձր կը պահենք ...ի՞նչ գիտնամ , Մասիս ...

    Իսկ ե'ս իմ յիշողութեանս բեմին պաստառը չեմ փոխեր բնաւ : Կը յիշե՞ս Մասիս , տարիներ առաջ մեր առաջին հանդիպումը : Եթէ այդ օրը  քովս «քամէրա» մը ըլլար , պահը կը յաւերժացնէի ու  լուսանկարի մը վրայ  կ՚ունենայի  արժէքաւոր յիշատակ մը եւ այսօր «ֆէյսպուք» կը դնէի որ բոլորը տեսնեն :   Բայց այդ օրերուն լուսանկարչական մեքենայ նոյնիսկ եթէ կար , երեւանի մէջ ժապաւէն ծախող չկար...

  Համացանցին մէջ երկար փնտռեցի , յետոյ մտածեցի  թէ կրնայ ըլլալ լուսանկարիչի աչքով  մեծ արժէք չէ ներկայացուցած   այդ պատկերը  իսկ ինծի համար երկար սպասուած պահն  էր արժէքաւորը , որ «քամէրա»յի բացակայութեան պատճառով լուսանկարի չվերածուեցաւ բայց իմ մտքիս մէջ տպուեցաւ ու յաւերժացաւ ...

  Ցախ կողմը Մայր Հայաստանի արձանը  ետեւէն դիտուած  ,  դիմացը Երեւանեան հորիզոն մը  ,  հեռուն պայծառ ու յստակ Արարատ լեռը...  

   Բայց երբ քանի մը օր առաջ , աղջիկս Արենին  Արարատը գծելու համար   կարծիքս հարցուց , պատասխանս քիչ մը հեռուէն ,  իմ մանկութեան տարիներէս եկաւ  , առանց երկար մտածելու՝  Արարատ լեռը ,երկու գագաթներուն մէջ արեգակը ,  առջեւը  երկու դալար  բարտի , անոնց քովէն  հոսող Արաքսը  : Այս նկարը բոլորս ալ գծած ենք  մեր մանկութեան տարիներուն : Այս նոյն նկարը դարձաւ   իմ բոլոր երազներուս բեմին պաստառը այն օրէն ի վեր երբ առաջին անգամ Արարատին հետ ժամադրուեցայ : 

  Տասը տարեկան էի  երբ հայրս օր մը մեզի Զահլէ լուսանկարիչի մը  քով տարաւ : «փասփորի» նկար  պիտի հանէինք որ Հայատան երթանք: Իմ ուրախութեանս չափ սահման չկար :  Յաջորդ օրը դպրոցին մէջ մեծ յայտարարութիւն մը ըրի .

-      Հայաստան պիտի երթամ , Արարատը պիտի տեսնեմ , Սասունցի Դաւիթը եւ Սեւանայ Լիճը:

     Երազանքը միայն իմս չէր , ընկերներս երանութեամբ աչքերուս մէջ նայելով ,  այնտեղ դեռ չտեսած Արարատս իրենք   արդէն տեսնելու սկսան  , ամէն մէկը իր գծագրութեան տէտրակին մէջ ներկած գոյներով , իր երկու գագաթներուն մէջի արեգակով , բարտի ծառերուն քովէն հոսող   Արաքսով  :

       Սակայն ամէն ինչ այնքան ալ դիւրին չէր 1984 թուականին: Հայաստանը սովետական պետութիւն էր , լիբանանի մէջ ալ ամէն համայնք իր պետութիւնը ունէր : Վիզայի հրամանը պիտի Մոսկուայէն հասնէր : Թուղթերը Պէյրութի սովետական դեսպանատունէն պիտի ղրկէին Ռուսաստան , անկէ Հայաստան : Հոն պիտի քննէին գերդաստանիդ պատմութիւնը , Հայաստան ներգաղթած ազգականներուդ հաւատարմութիւնը Սովետ Միութեան ,      յետոյ Մոսկուան պիտի ըսէր իր այոն կամ ոչը  ու պատասխանը ղրկէր Լիբանան: Վերջը երբ որ Պէյրութի ճամբան բաց ըլլար , հայրս պիտի հատէր  լիբանանի բոլոր «պետութիւններուն» սահմանները , անոնց զինուորական անձարգելներէն անցնելով   պիտի երթար սովետական դեսպանատուն ու եօթ ութ ամիս տեւած անհամբեր սպասումներէ ետք պիտի բերէր  կոմունիստներուն մերժումը  ու խորտակէր իմ մանկութեան ամենամեծ երազը:

    Տարիներ յետոյ երբ որոշեցի Հայաստան ուսանելու երթալ , սիրտս սկսաւ արագ արագ զարնել  ու երազներուս հին  պաստառը նորէն  վերադարձաւ ու անոր առջեւ սկսան բեմադրուիլ  նոր ու գունաւոր երազներ ՝  երեւանեան  լուսաւոր գիշերներ, երգող շատրուաններ, նոյն երկու   բարտիները,  մայր Արաքս գետը ու Մասիս Սարը    :  

            ***

   Օդանաւին մէջ  Ճորճ պապուկը  յեղափոխութիւն մը սկսաւ ,   պահանջելով քանի մը հոգիէ   որ իրենց տեղը մեզի տան: Մարդ տեղէն չշարժեցաւ: Պզտիկ օդանաւ մըն էր , որուն մէջ հազիւ քառասուն հոգի կար : Ամէն մէկուն ձեռքը լիբանանեան հացի տոպրակներ  , ոտքերնուն տակն ալ   ծրարներով  ուտելիք եւ հագուստ , 1993 թուականի սեպտեմբերին   հայաստանի  ամենասարսափելի ու տխուր ձմեռներէն մէկը դիմաւորելու կ՚երթային,   իրենց հետ տանելով ով  ինչ  կրնար , ինչքան որ կրնար : Ո՞վ պիտի ելլէր տեղէն...   Եթէ  Ճորճ պապուկին համբերութիւնը չվերջանար ու  ձայնը չբարձրանար...

-      Աս տղան երկինքէն Արարատը պիտի տեսնէ , իր մանկութեան երազն է ,  հոսկէ բան մը չերեւիր  կոր , օդանաւին թեւը կը խանգարէ կոր :

          Օդանաւին ռուս անձնակազմը, բան չհասկցաւ ու չկրցաւ համոզել պարոն Ճորճ Տէմիրեանը  որ տեղը նստի ,  մինջեւ որ մեր առջեւը , պատուհանին քով  նստած ուղեւոր մը   օգնութեան հասաւ ու համաձայնեցաւ տեղը ինծի տալ :Երկու վայրկեան ետք ճորճ պապուկը հանդարտելով  , ձեռքի պայուսակէն շիշ մը օղի հանեց ու նոր խնդիր մը ստեղծեց    : Երեք հատ գաւաթ եւ շիշ մը ջուր պէտք էր , «անիսոն»ի օղիով նախ Արարատին, յետոյ իր տեղը զիջած մեր բարեկամին կենացը խմելու համար: Բարեկամնիս ռուսերէն գիտէր եւ այս խնդիրն ալ արագ մը լուծեց :  Ջուրը  ի հարկէ շիշով չբերին օդանաւին մէջ :  Գաւաթ մը ջուրը Ճորճ պապուկը երեքի բաժնեց եւ առաջին կենացը ՝  «կեցցէ Մասիսը» ,     երեքս միասին    մէկ ումպով դատարկեցինք: Յետոյ պապուկը  իր առաջին ու կարծեմ վերջին ռուսերէն բառը սորվեցաւ : Ամէն բաժակ դատարկելուն նորէն  «վատա» պահանջեց ու ժպտադէմ  ռուս օրիորդ մը  գաւաթ մը ջուրը սիրով մեզ հիւրասիրեց:  

   Երբ վայրէջքը սկսաւ  աչքերս Արարատին երկու ճերմակ գագաթները սկսան փնտռել : Սիրտս յուզումէն պիտի պայթէր , բայց հորիզոնին վրայ միայն կապոյտ անսահմանութիւն մը  կ՚երեւէր,  որ երթալով ծովի կերպարանք կ՚առնէր  ... Արդեօ՞ք  մանկութեան երազս օղիին ազդեցութենէն երե՞ս առած էր ու Արարատին փոխարէն արդէն ծովից ծով Հայաստա՞նը կը տեսնէր  ...  Իր տեղը զիջած ուղեւորը այս հարցն ալ պարզեց. վառելանիւթ ապահովելու համար Օդանաւը «Սոչի» պիտի իջնէր ,  որ երեք ժամ յետոյ նորէն  թռիչք կատարէ  ու   երկինքէն Արարատը տեսնելու իմ վերջին յոյսս , Արեւուն հետ միասին Սեւ ծովին մէջ մայր մտնէ:       

        Զուարթնոց օդակայան իջած ատեննիս ,  Երեւանեան լուսաւոր գիշերներու երազս ալ մարեցաւ եւ 1993   թուականի սեպտեմբեր  24ին  , առաւօտեան ժամը 4 ին , Հայաստանի մութ մայրաքաղաքը  մեզ դիմաւորեց : Այդ տարիներուն  դուրսի աշխարհէն Հայաստանի հետ կապ հաստատելը շատ դժուար գործ էր : Լիբանանի մէջ եթէ հեռաձայնը այդ ժամանակ հազուագիւտ բան էր ,  Հայաստանի հեռախօսային ցանցին հետ կապի մէջ մտնելն ալ  հազարէն մէկուն բախտ կը վիճակուէր: Ես լիբանանի հազուագիւտ բոլոր  հեռաձայնները փորձելու առիթ ունեցայ բայց հազարէն մէկը դառնալու բախտը չունեցայ  իսկ Երեւանի Բժշկական Համալսարանի երկրորդ «կուրս»ի ուսանող   մեծ եղբօրս , հայրենիք ժամանելուս մասին տեղեակ պահել չյաջողեցայ:

     Առաւօտեան ժամը վեցին Արեւը ծագելու դեռ նպատակ չունէր իսկ Պօղոսեաններուն տունը  Ճորճ քեռիին պատուին  սեղան փռուած էր : Առաջին կենացը  քեռին բարձրացուց Մասիսին պատուին իսկ  երկրորդ բաժակով  զիս ծանօթացուց  իր զարմիկներուն  ու  նոր բարեկամութեան մը հիմը հաստատելով ինձ    համբերութիւն մաղթեց , ու խոստացաւ թէ   լուսաբացին անպայման Մասիսը կը տեսնեմ անկէ ետքն ալ   մեծ եղբօրս կը գտնեմ :  Բայց իմ գլուխս որ դեռ «անիսոն»ի օղիին ազդեցութեան տակն էր ,  հոնի «արաղ»ին չորորդ կամ հինգերորդ բաժակէն յետոյ , լոյսը բացուելուն չկրցաւ սպասել :   Երեկոյան , Պօղոսեանները  սեղանը թարմացուցած էին   ու եղբօրս հետ միասին արթննալուս կը սպասէին:  Դուրսը դարձեալ մութ Երեւանն էր իսկ Մասիսը խաւարին մէջ արդեօք ո՞ր կողմն էր ...

    Զէյթունի ուսանողական հանրակացարանին մէջ , եղբօրս ընկերները բրինձի ամանները մէկ կողմ հրեցին ու պայուսակիս մէջէն լիբանանեան հացն ու «լաւաշ քիրի» պանիրը հանեցին : Յետոյ  տեսակ մը օղիով  , որ առաջին օրը կոկորդէս չիջաւ բայց յաջորդ քանի մը տարին   ցուրտէն պաշտպանուելու մեր միակ  միջոցը   դարձաւ    ,  կենացս խմեցին , բարի գալուստ մաղթեցին , վերջն ալ  հայաստանեան  առաջին հարցումը  ինծի ուղեցին ._

-      Ի՞նչ կայ չկայ ...

   Ամիսներ յետոյ պիտի  սորվէի թէ այդ հարցումին պատասխանը կարճ ու կտրուկ «ոչինչ» է իսկ լաւագոյն պարագային «ամէն ինչ լաւ է » , բայց այդ օրը ես երկար բարակ զեկուցում մը  տալու սկսայ  , որ ոչ մէկը չլսեց :   Բոլորը տարուած  էին «քիրի»ին համով ու իրենց  քաղաքի պանիրները յիշելով , մինջեւ որ համբերութիւնս սպառեցաւ ու զեկուցումս կէս մնաց... Ես ալ իմ հարցումս ունէի , որ մանկութեան տարիներէս մէջս կուտակելով , այդ պահուն այլեւս պոռթկումի վերածեցի ._

-      Արարատ լեռը ե՞րբ պիտի տեսնեմ ...

 

Բոլորը զարմացած աչքերուս նայեցան  , յետոյ եղբօրս նայեցան , ժպտացին    ու պանիրի վերջին պատառը կոկորդնին , սենեակնին գացին:

    1993 թուականի սեպտեմբեր 25ին , առաւօտեան ժամը 9ին,  երբ եղբայրս զիս արթնցուց ու  Զէյթունի ուսանողական հանրակացարանի չորորդ մասնաշէնքի թիւ 145 սենեակի պատուհանին վարագոյրը մէկ կողմ քաշեց ,  ես այն ատեն հասկցայ թէ ինչու նախորդ գիշեր բոլորը այդպէս ժպտացին:  

-  եկուր դիտէ Մասիսը: Այսօր շատ պայծառ ու յստակ կ՚երեւի : Ձախ կողմի այդ արձանը  , որ սուրը ձեռքին  դէպի քաղաք կը նայի , Մայր Հայասանն է ... Այս պատկերը միայն այս սենեակին պատուհանէն այսքան յստակ  կ՚երեւի ....

     Երկար տարիներ ետք , երկար սպասումներէ ետք ես ու Մասիսը  առաջին անգամ այս պատուհանէն  իրար նայեցանք : Յետոյ  այդ պատկերը ես  յիշողութեանս պաստառին վրայ նկարեցի ու մինջեւ այսօր ոչ մէկ պատկերի հետ զայն փոխեցի,   որովհետեւ այդ պատկերին առջեւ ես դժուար օրեր , մութ ու ցուրտ տարիներ անցուցի ...  Որովհետեւ այդ պատկերին առջեւ ես գիտցայ կեանքին արժէքը ...   Այդ պատկերին առջեւ ես հասկցայ Հայրենիքի'ն արժէքը...   Այդ պատկերին առջեւ ես աւելի լաւ հայ դարձայ ... Այդ պատկերին առջեւ ես ուսում ստացայ ...  Այդ պատկերին առջեւ  անցուցած իմ  տարիներս եղան կեանքիս դարբնոցը : Ես կոփուեցայ , աւելի ուժեղ դարձայ , աւելի լաւ մարդ դարձայ ու անվախօրէն կեանքի յորձանուտին  մէջ նետուեցայ:

 

 

 

 

 

 

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture