Պէյրութ. Ցուցարարներ բախումներ կ'ունենան Աուքարի ամերիկեան դեսպանատան առջեւ... Կը շարունակուին «Ֆրանսայի Արցախի օրեր» փառատօնին նախատեսուած միջոցառումները... Փութին պիտի իրագործէ այն, ինչ Ստալին չկարողացաւ իրականացնել... Միասնականութիւնը եւ հայ քաղաքական մշակոյթը.Վ.Թէնպէլեան...
Սիրոյ եւ ատելութեան պատմութիւն. Հրայր Եսայեան
Սիրոյ եւ ատելութեան պատմութիւն. Հրայր Եսայեան
04 Յունիս 2017 , 16:01

Երկու տարիէ ի վեր Երեւան եմ եւ Երեւանի հալէպցիներուն հետ մնայուն հաղորդակցութեան (շփման) մէջ եմ: Փռապանը հալէպցի է, ճաշարանի տէրը հալէպցի է, դեղագործը հալէպցի է, սափրիչը հալէպցի է եւ այլն: Դժուար պիտի ըլլար ինծի համար Երեւանին համակերպիլ՝ առանց «սիրիահայերին»: Անմիջական շրջապատս հիմնականը լիբանանցիներն ու սուրիացիներն են Հայաստանի մէջ:

 

Հետաքրքրականօրէն, լիբանանցի հայերը Երեւանի մէջ փոքրամասնութիւն մըն են հայաստանցիներուն մէջ փոքրամասնութիւն կազմող աուրիացի հայերուն մէջ: Այս երկու տարուան մէջ հետաքրքրական բաներ լսած եմ լիբանանցիներու եւ սուրիացիներու միջեւ յարաբերութեան մասին: Սուրիացի հայերուն մեծ մասը հալէպցի ըլլալով՝ Քեսապը, Լաթաքիան, Դամասկոսը, Գամիշլին ընդհանրապէս զերծ կը մնան այս սիրոյ եւ ատելութեան պատմութենէն: Հալէպցիներ ինծի հարցուցած են. «Ինչո՞ւ մեզի չէք սիրեր, դուք՝ լիբանանցիներդ», իսկ որոշ լիբանանցիներ ալ հարցուցած են.«Սա հալէպցիներուն ի՞նչը կը սիրեսկոր»: Հալէպցիներէն լսած եմ այսպիսի խօսքեր. «Աղբար, գիտցայ որ լիբանանցի ես»(կարծես թէ լիբանանցին այլմոլորակային մը ըլլար), «սխալ մի հասկնար, բայց լիբանանցիի պէս չես»(այսինքն՝ շփացած չեմ):

 

Միւս կողմէն, հայաստանցիներու «Սիրիայի՞ց ես», «սիրիահա՞յ ես» ամէնօրեայ հարցումները ընդհանրապէս խտրութիւն չեն դներ լիբանանցիի եւ սուրիացիի միջեւ. «բա սաղ նոյնն են էլի՝ լիբանան, սիրիա, հալեպ, սփյուռք, բեյրութ, պարիզ, հրանուշ հակոբյան...»: Թէեւ քիչ մը իրազեկները փիլիսոփայաբար կը վճռեն.«բա գիտեմ, դուք իրար չէք սիրում»:

 

Լիբանանի հայերը «7ալապցիներ»-ուն հասցէին բամբասելու, չարախօսելու, ընդհանրացնելու, ծաղրելու հանդէպ հոյակապ տկարութիւն մը ունին, մանաւանդ voicenote-երով (Գամիշլին չմոռնալով): Բնականաբար Լիբանանի հայերը պիտի ազդուին իրենց շրջապատէն: Լիբանանցի ժողովուրդին(արաբ) արիւնին մէջն է ցեղապաշտութիւնը, ինքնահաւանութիւնը, շփացած անհանդուրժողականութիւնը:

 

Անդին, հալէպցիները, ուր որ ըլլան, կը կազմեն հալէպական փոքրիկ համայնք մը, ակումբ մը, ուր դժուար թէ ոչ-հալէպցի մը մտնէ: Հալէպցիներուն աշխարհը Հալէպն էր, Հալէպի հանդէպ անոնց պատկանելութիւնը այնքան զօրաւոր է, որ ուրիշը դիւրաւ չ՛ըմբռներ հալէպցիին վերաբերմունքը, վարքն ու բարքը, որոնք յաճախ անհանդուրժելի կը դառնան շատերու համար: «Մերին Հալէպը», «Մերին Հալէպը տարբեր էր» եւ տեւաբար Հալէպի հոլովումը անհասկնալի եւ նեղացուցիչ կ՛ըլլայ անոր համար, որ չի գիտեր Հալէպը, չէ ընկալած հալէպցիներու եւ սուրիացիներու հոգեբանութիւնը, անոնց սուրիական հայրենասիրութիւնը, մանաւանդ անոնց կարօտաբաղձութիւնը պատերազմի «ճիրաններուն մէջ տուայտող» Սուրիոյ եւ մասնաւորաէս Հալէպին նկատմամբ:

 

Նորութիւն չէ, որ լիբանանցի եւ սուրիացի արաբ ժողովուրդներուն միջեւ անհանդուրժողականութեան մակարդակը բաւական բարձր է: Անոր պատճառները շատ են: 30 տարի սուրիական բանակը Լիբանանի մէջ իշխեց, հազարաւոր լիբանանցիներ սուրիացի զօրքերու ձեռամբ սպանուեցան, առեւանգուեցան, բանտարկուեցան, շատերու ճակատագիրը դեռ անորոշ է, իրենց տուները կորսնցուցին, սուրիական անցարգելներու առջեւ կշտամբուեցան, ապտակ կերան: Այս բոլորին վրայ կ՚աւելնան ուրիշ գործօններ: Պզտլիկ եւ աղքատիկ Լիբանանի բնակչութեան 1/3-ը սուրիացի է: Այս սուրիացիներուն մէջ մեծամասնութիւն կը կազմեն առնետի պէս բազմացող սիւննի իսլամները, «շաուի»-ները, թիւրքմէնները, գնչուները եւ քիւրտերը, որոնք պէյրութցի եւ նոյնիսկ հալէպցի կամ դամասկոսցի քաղքենիութեան համար գետնաքարշ դասակարգ ըլլալու դատապարտուած են: Վերջին տասնամեակներուն լիբանանցիները աւելի ազատութիւն վայելեցին, արեւմուտքին հետ շփման մէջ եղած են միշտ, մինչդեռ սուրիացիները չճաշակեցին լիբանանցիներու ազատութիւնները: Լարուածութիւնը աւելի հասկնալի կը դառնայ, եթէ նկատի ունենանք կրթական, պետական համակարգերու եւ մշակութային տարբերութիւնները երկու երկիրներուն միջեւ:

Լիբանանի համար սուրիացի արաբներուն բարձր ծնելիութիւնն ալ մեծ վտանգ մըն է: Լիբանանի հիւանդանոցներուն մէջ նորածիններուն գրեթէ կէսը սուրիացի է: Կատակ չէ ասի: Այսինքն՝ սուրիացի գաղթականութեան քանակն ու աճը Լիբանանի մէջ տնտեսական, ժողովրդագրական, ապահովական եւ այլ նեղութիւններ կը պատճառեն արդէն իսկ փակուղիի մէջ կախուած, թօշնած Լիբանանին: Գալով հայերուս, մեր պարագան աւելի մխիթարական է, եթէ պիտի համեմատուինք արաբներուն հետ: Մինչեւ 1943 Լիբանան եւ Սուրիա մէկ երկիր էինք: Տակաւին աւելի այնթապցի, ուրֆացի, քիլիսցի, ատանացի, մարաշցի, հաճընցի, սասունցի էինք, քան հալէպցի, պէյրութցի: (ԻՄԱ քեսապցիներուն եւ մուսալեռցիներուն տեղայնական հայրենասիրութիւնը ուրիշ դրուածք ունի) 50-ականներուն եւ 60-ականներուն որոշ թիւով սուրիացի հայեր Լիբանան հաստատուեցան: Լիբանանի հայ համայնքի ղեկավարութիւնը հարստացաւ հալէպցի ազգայիններով: Յաջորդող տասնամեակներուն ալ թեթեւ հոսք կար Սուրիայէն դէպի Լիբանան: Փաստօրէն Լիբանանի հայութեան մէջ շատեր «հին հալէպցիներ» են, որոնք հազիւ հասան թէ չհասան լիբանանեան հպատակութիւն առնելու: Չառնողներուն բախտը բռնեց, որ Քանատա երթան: Անշուշտ, միշտ կան իրենց անցեալը ուրացողներ, որոնք կարծես կ՛ամչնան, որ մարդիկ գիտնան, թէ Սուրիայէն եկած են: Եւ պէտք չէ մոռնալ աշխարհագրութեան դերը ժողովուրդներու մշակոյթի եւ հոգեբանութեան ձեւաւորման մէջ: Եթէ Այնթէպէն Հալէպ 99 քմ-ի ճամբայ պէտք է կտրել, ապա Հալէպէն Պէյրութի միջեւ 300 քմ-ի հեռաւորութիւն կայ:

 

Ինչ որ է, Լիբանանի եւ Սուրիոյ հայերը արիւնակցութեամբ, անցեալով, ներկայով, ապագայով, ճակատագիրով եւ լեզուով շատ աւելի ընդհանրութիւն կը կրեն, քան տարբերութիւն: Կարելի է ըսել, որ մէկ մարմին են երկու երանգներով: Նախապաշարուած հալէպցի հայը լիբանանցի հայերուն մասին «շփացած», «ինքնահա(յ)ւան», թանթ (ասի ըսողը Հալէպէն ուղղակի Երեւան թռողն է, Պուրճ համուտը չտեսած) կ՛ըսէ: Մինչդեռ նախապաշարուած լիբանանցի հայը հալէպցիներուն հասցէին «աղջիկ, դրամ, ոսկի պահող», «կծծի հալէպցի», «անտանելի», «նախանձոտ» եւ այլ ածականներ կու տայ: Վստահ որ նախապաշարումներուն մէջ որոշ ճշմարտութիւն մը կայ, որոշ յատկանիշներ բնորոշ են իւրաքանչիւր կողմին: Յաճախ ալ առանց իրար ճանչնալու՝ գաղափարներ, կարծրատիպեր կը կազմենք, անոնց հիմամբ կը կանխատրամադրուինք: Մարդ ենք, կը սխալինք վերջ ի վերջոյ: Խորքին մէջ, մարդ արարածին եւ մասնաւորապէս հայուն արիւնին մէջն է որակել, բացասել, այլը, օտարը, անոր չհանդուրժել:

 

Զաւեշտալին այն է, որ Լիբանանի հայն ու հալէպի հայը, ամէն տեղ միասին ապրելով հանդերձ, իրարու չեն հանդուրժեր ընդհանրապէս: Կը նմանին ծերունի զոյգի մը: Հակոտնեայ կինն ու էրիկ մարդը միշտ կը պոռան-կանչեն, իրարու կը բարկանան, միշտ կը վիճին, իրար մէյ մը կ՛ատեն, մէյ մը կը սիրեն, բայց ի վերջոյ գիտեն, որ կողակից են, մէկը միւսէն անբաժան է, մէկ բարձի վրայ պիտի ապրին, նոյն գերեզմանը պիտի ննջեն:

 

Եթէ անցեալնիս մէկ է, պատմական Ասորիք եկանք Կիլիկիայէն եւ Արեւմտեան Հայաստանէն, ապա ապագանիս ալ մէկ է: Լոս Անճելըսի, Թորոնթոյի, Մոնրէալի եւ Սիտնիի մէջ քանի մը սերունդ ետք արդեօք ո՞վ պիտի յիշէ, որ օրին մէկը պէյրութցի եւ հալէպցի հասկացութիւններ կային, որ այսպիսի հակամարտութիւններ կային, ո՞վ պիտի կարենայ զանազանել աղբարը ակայէն, ո՞վ պիտի յիշէ այս love-hate story-ն: Քանի մը տասնամեակ ետք ի՞նչ պիտի մնայ բուռ մը արեւմտահայութենէն, որ ամէնուրեք փոքրամասնութիւն է, ինքնութեան գոյապայքարի մէջ է, հետզհետէ նօսրացման մէջ է: Յուսանք՝ ինչպէս որ մէկ էինք երբեմնի հայրենիքի մէջ՝ Կիլիկիա եւ բռնագրաւեալ Հայաստան, այնպէս ալ Հայաստանի՛ մէջ պիտի միանանք, եւ օրին մէկը պիտի վերանան այս տարանջատիչ հասկացութիւնները:

 

Հրայր Եսայեան

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture