Լիբանանահայ Մարալ Նաճարեանի մասին Դաւիթ Շահնազարեանի յայտարարութիւնները՝ աղմուկ բարձրացուցած են Պաքուի մէջ... Միրզոյեանի թիկնազօրի թիւն աւելցած է... Սուրիան շրջանառութեան մէջ պիտի դնէ 5000-նոց լիրայի թղթադրամը... Պաքու կրնայ զրկուիլ Կասպից ծովէն.«Տէյր Շբիկէլ»ի անդրադարձը...
Յակոբ Տիլաչարը եւ ...Թուրքիոյ արդի լեզուն
Յակոբ Տիլաչարը եւ  ...Թուրքիոյ արդի լեզուն
10 Յունուար 2021 , 11:30

Անհերքելի Փաստեր. Քիչերը գիտեն, որ թրքերէնի ժամանակակից այբուբենը ստեղծած է հայ՝ Յակոբ Մարթայեանը, Թուրքիոյ մէջ աշխուժօրէն կը փորձեն այս թաքցնել, բայց այլեւս չեն  յաջողիր։

 

Ժամանակակից Թուրքիոյ մէջ աշխուժօրէն կը փորձեն թաքցնել այն հանգամանքը, որ թրքական այբուբենի հեղինակներէն ամենամեծ ներդրում ունեցողը հայ էր, բայց երբեմն չեն յաջողիր թաքցնել Յակոբ Մարթայեանի դերը, որ այն քիչ հայերէն էր, որ կարողացաւ ողջ մնալ ու փրկուիլ Հայոց մեծ եղեռնէն։

Մուսթաֆա Քեմալ 1923-ին անոր յանձնարարեց զբաղիլ հին թրքերէնի փոփոխութիւններով ու լեզուն յարմարցնել լատինական այբուբենի բոլոր կանոններուն։ Մարթայեանի շնորհիւ ժամանակակից թրքերէնը ունի այսօրուայ տեսքը։

 Անոր բարեփոխումներու միջոցով թրքերէնը աւելի հասկնալի այբուբեն ունեցաւ,  եւ  սորվիլը դարձաւ առաւել դիւրին։

Բացի անկէ՝ յայտնի հայ լեզուաբանը դարձաւ Թուրքիոյ նախագահի խորհրդական լեզուական, մշակութային եւ այլ հարցերու։

Մարթայեան ծառայութիւն մատուցած էր թրքական սահմանադրութիւնը ստեղծելու, հանրապետական կարգը կատարելագործելու, արաբատառ այբուբենը լատինատառ դարձնելու գործին:

Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ, նախքան 1928-ի լատինատառ այբուբենի հաստատումն ու ներդրումը, թուրքերը մօտ երկու տարի օգտագործած են հայկական տառերը` թրքերէնով գրելու համար:

1934-ին նախագահ Մուսթաֆա Քեմալի հրաւէրով Թուրքիա կը գտնուէին բազմաթիւ այլազգի լեզուաբան-գիտնականներ: Անոնց հետ միասին կ'աշխատէր նաեւ Քեմալի քարտուղարը` պուլկարահայ գիտնական Յակոբ Մարթայեանը: 1916-էն ի վեր ան Քեմալի օգնականն ու խորհրդատուն էր: Այդ կապը քանի մը տարի ընդհատուած էր, իսկ 1932-ին նորէն շարունակուած:

Հետաքրքրական է, որ, բացի հայերէնէն ու թրքերէնէն, Յակոբ Մարթայեան կը տիրապետէր նաեւ 19 լեզուի։ Ան մահացած է 1979-ին Պոլիս՝ ստանձնելով Թուրքիոյ լեզուական մշակոյթին մէջ  տիրական բարեփոխումներ իրականացուցած մեծանուն հայու դերը։

Յակոբ Վահանի Մարթայեան (Տիլաչար) ծնած է 22 մայիս 1895-ին Կոստանդնուպոլիս, լեզուաբան, թրքագէտ եւ մանկավարժ։ Թրքական լեզուագիտական ընկերութեան առաջին գլխաւոր քարտուղարը: Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը թրքերէն լեզուի ուսումնասիրութեան մէջ Մարթայեանի ունեցած ներդրման համար անոր շնորհած էր «Տիլաչար» («Լեզու բացող») ազգանունը:

Յիշեցնենք, որ 2013-ին Էրտողանի (այն օրերուն ՝վարչապետ) կողմէ 30 սեպտեմբերին Թրքերէնի այբուբենի համալրման հարցը յայտնուեցաւ քաղաքական օրակարգին վրայ, ժողովրդավարական բարեփոխումներ փաթեթով, նաեւ թրքերէն տառերու մասին օրէնքի փոփոխութեան առաջարկը:

Այսպէս` առաջարկուած էր փոփոխութեան ենթարկել 1928-ին ընդունուած թրքերէն տառերու մասին օրէնքը եւ գործող 29 տառերու հետ միասին օգտագործել նաեւ քրտերէնի մէջ առկայ x, w եւ q տառերը:

 

«Արեւելք»ի համար քաղեց ՝ Թ. Գ.

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture