«Թուրքիա, պիտի յաջողի՞ Ռուսաստանը ներքաշել Կովկասի պատերազմին մէջ».Լիբանանցի լրագրողի հարցադրումը... Կոչ կ՚ընեմ մասնակցելու ինքնապաշտպանութեան, կամաւորագրուելու ու ծառայելու հայրենիքին. Սիւնիքի Մարզպետ... Թուրքիա. Քրտամէտ ընդդիմութիւնը Էրտողանէն հաշիւ կը պահանջէ... Կալինա եւ Անտրէյ...Խղճի մարտիկները...
Շաւարշ Միսաքեան. Հայրիկի գերեզմանին վրայ. Մինչեւ ե՞րբ
Շաւարշ Միսաքեան. Հայրիկի գերեզմանին վրայ. Մինչեւ ե՞րբ
04 Հոկտեմբեր 2020 , 14:00

… Ու իր քրմական դէմքը, ու ճնշող հմայքը, որ կը ծորէր իր ալպադրոսի բիբերէն, ու իր վիթխարի Շունչը ուր գորով եւ սաստ լծորդ էին, ուր՝ առաքելական անդորրութեան մը տակ՝ կը վժար մրրկալի յորձանք մը, ու վեհափառ ըմբոստութիւնը, որ իր էութիւնն իսկ էր…։
Ու այս ամէնէն ոչինչ մնացած…։
Եւ ահա անկարծօրէն խզուած իր տիտանեան գոյութիւնը, եւ, որպէս թէ խարիսխ մը փլած ըլլար մեր կռուանէն, անասելի, համասփիւռ ցնցում մը… Ապշահար, անդոհագին փսփսուքներ, ընտանի վերյիշումներ եւ աղիտաւոր կանխատեսութիւններ…։
*
Պա՛հ մը, Հայրիկ, գէթ պա՜հ մը բանայիր քու բարի՛, արի՜ աչքերդ, որ արիւնախանձ վեհապետներու քոմային քունը վրդովելու գաղտնիքն ունէին, ու տեսնէիր տագնապագին իրարանցումը, որ քու անազդարար բաժանումդ սփռեց չորսդին, տեսնէի՜ր պերճիմաստ շուարումը, որ ահա սառեցուցեր է բոլոր դէմքերը…։
- Խայրիկ չկայ…։
Բայց դուն չես խօսիր, թա՛նկ Հայրիկ, որովհետեւ նորէն արիւնոտ բառեր պիտի բզքտեն թոքերդ, - քու կտրիճ թոքերդ, որ ա՛լ չեն ուռիր, աւա՜ղ, - որովհետեւ, նորէն ցաւոտ, կսկծագին սրտիդ անդոհանքն է, որ պիտի շարմաղես։
Այլ պա՛հ մը, գէթ պա՛հ մը բանայի՜ր քու հրահոսան շուրթներդ, եւ քու գերագոյն կտակդ կարդայիր մեզի, մեզ ամէնուս, քու ըմբոստ պատգամդ որոտայիր ա՛յնպէս բարձր, ա՛յնպէս ուժգին, որ ամէնքն ալ լսէին, ու ամէնքն ալ սարսուռ զգային՝ որպէս թէ շարժէ մը ցնցուած ըլլային.
«Ո՜հ, մինչեւ ե՞րբ անսամ քեզ, որ ինքնազոհ մեռնիլ սորվիս. աշխարհ սորվեցաւ այդ դասը, իր մրցանակն առաւ, դու դեռ անուս մանուկ մնացիր…»
Խօսէ՛, Հայրի՛կ, ու թող քու բոլոր ձայնիդ որոտը թափանցէ բոլոր երդիքներէն ներս, թող դղրդացնէ ամրակուռ դուռները մեծատուներուն ինչպէս խարխուլ հիւղակը հարստահարուած մարդուն։
Որոտա՛, բարի Հայրիկ, գէթ վերջին անգամ մըն ալ, ու ա՛յն կորիւն-մոլուցքով զոր սովոր էիր հեղուլ, երբ բազմաչարչար ժողովուրդի մը արիւնահոս սրտէն բխած վիթխարի Ամբաստանագիրը կը կարդայիր Օգոստափառ Սրիկաներու առջեւ, մակաբոյծ վարչապետներու գլխին, Իրաւունքին դագաղակիրներուն եւ Արդարութեան փոսահատներուն ականջին։
Մենք քու ձայնի՜դ ենք կարօտ, անվա՛խ Հայրիկ, քու աննենգ, քու ըմբոստ ձայնիդ, որուն շեշտը, օ՜հ, սարսո՜ւռ կ’ազդէր անոնց, որ վարժուած են կոխոտուած իրաւունքներու վրայ հաստատել իրենց Գայիսոնը, եւ իրենց նմաններուն դիակներէն բուրգեր բարձրացնել՝ իրենց փառքը երգել տալու համար։
«Ո՜հ, մինչեւ ե՞րբ անսամ քեզ, որ ինքնազոհ մեռնիլ սորվիս. աշխարհ սորվեցաւ այդ դասը, իր մրցանակը առաւ, դու դեռ անուս մանուկ մնացիր…»
Քանի դեռ ողջ էիր, այդ ձայնը անընդհատ կը հնչէր մեր ականջներուն։ Անընդհատ կը զգայինք անոր հզօր թափը, անոր տարերային ուժը որ ցունց կուտար բոլոր ջլատ գիտակցութիւններուն, բոլոր քնախտաւոր գոյութիւններուն։
Բայց հիմա, որ դուն յարմար դատեցիր լքել մեզ, լքել ու հեռանալ անդարձ, իբրեւ թէ քէն մը ունենայիր մեզի հետ, ո՞վ պիտի փոխանորդէ քեզ, պաշտելի՛ Հայրիկ, ո՞վ պիտի հնչեցնէ Ահազանգը՝ որուն գործածութիւնը դուն ա՜յնչափ լաւ գիտէիր, ու ա՜յնչափ խոր…։
Ո՞վ…
Քանի դեռ ողջ էիր, վախ չկար, որ մոռնայինք զարհուրելի դասը, զոր կը կրկնէիր քու ամէն մէկ քայլիդ, լերան կատարէն ինչպէս վանքի ամպիոնէն, դաշտերու արձակութեան մէջ կամ դահլիճներու խուլ պատերուն ետեւ։ Բայց հիմա որ ա՛լ բաժնուած ես, ու չեմ գիտեր ի՛նչքան իրական ոլորտներու մէջ կ’օրրես քու անզուսպ հոգիդ, չե՞ս վախնար, որ մոռնան Մեծ Դասը, քու Լերան Քարոզդ, զոր ա՛յնչափ կանուխ խօսեցար եւ որուն սակայն այնչափ ուշ ունկնդրեցին։
Այդ դա՜սը…։
Ո՜րչափ պէտք ունէինք ատոր դեռ մեր խանձարուրքէն, ո՜րչափ ստիպողական էր այն, երբ տակաւին թշնամին կանոնաւոր ձեւ մը չէր տուած իր վայրենի պայքարին, երբ միայն շղթայազերծ կիրքն էր, որ կը գործէր, երբ տակաւին հալածանքի խարշափը զերծ էր դիւանագիտութեան եւ կանխամտած մեթոտներուն ժահրէն։
«Ո՜հ, մինչեւ ե՞րբ անսամ քեզ, որ ինքնազոհ մեռնիլ սորվիս, աշխարհ սորվեցաւ այդ դասը, իր մրցանակն առաւ. դու դեռ անուս մանուկ մնացիր…»
Դեռ մինչեւ ե՞րբ…։
Գոռա՛, Հայրի՛կ, դեռ մինչեւ ե՞րբ մեր երակները պիտի շարունակեն հոսել այն վատոյժ, գունատ արիւնը, որ մեր զաղփաղփուն գոյութիւնը կը յատկանշէ, պիտի ըսէիր։
Դեռ մինչեւ ե՞րբ մեր վրայ պիտի մնայ համր, համբերող ստրուկի անարգ պարեգօտը, որ ահա դարերէ ի վրե կը սեղմէ մեր ազատ կուրծքը, կը խափանէ մեր արձակ շնչառութիւնը։
Դեռ մինչեւ ե՞րբ հոմանիշ բառեր պիտի ըլլան Հայ եւ հպատակ, Հայ եւ վատոգի, Հայ եւ խանութպան։
Հե՛ղ մըն ալ, արի Հայրիկ, հե՛ղ մըն ալ որոտայիր, քու Սիմէոնեան պատկառանքովդ.
- Դեռ մինչեւ ե՞րբ…։

30 Նոյեմբեր 1907

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture