Լիբանան. Զոհերուն թիւը հասաւ 137-ի .Կան 5000 վիրաւորներ... Հայաստան բժշկական օժանդակութիւններ պիտի ուղարկէ աղիտեալ Լիբանանին... «Լիբանանն առանձին չէ...» Էմանուէլ Մաքրոն Պէյրութ ժամանեց... Հայոց լեզուի ուսուցիչներս (4)...
Հայոց պատրիարքը կ՛առաջարկէ յունական եկեղեցին բանալ քրիստոնէական եւ մահմետական պաշտամունքի համար
Հայոց պատրիարքը կ՛առաջարկէ յունական եկեղեցին բանալ քրիստոնէական եւ մահմետական պաշտամունքի համար
18 Յունիս 2020 , 12:16

Վերջերս ընտրուած Պոլսոյ Հայոց պատրիարք Սահակ Մաշալեան կը շարունակէ իր խնդրայարոյց հրապարակային յայտարարութիւնները՝ անոնցմով իսկ հակադրուելով Սթամպուլի հայ համայնքին եւ աշխարհասփիւռ  հայութեան: Քանի մը ամիս առաջ ան քննադատական մեկնաբանութիւններ ըրաւ ԱՄՆ Քոնկրեսի կողմէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւին մասին:

Պատրիարքին յայտարարութիւններէն պարզ կը դառնայ, որ ան կը փափաքի հաճոյանալ Թուրքիոյ իշխանութիւններուն, յատկապէս Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանին: Մեր յաճախակի խորհուրդները անոր՝ չխառնուիլ իր պատասխանատուութենէն դուրս գտնուող գործերուն, կը մնան ձայն բարբառոյ անապատի։ Ան կարծես թէ չի հասկնար, որ պէտք է լուռ մնայ:

Ամբողջ աշխարհը տեղեակ է յունական Սուրբ Սոֆիայի պատմական տաճարը մզկիթի վերածելու Էրտողանի բազմիցս կատարած վիճայարոյց յայտարարութիւններուն մասին։ Նշեալ տաճարին մզկիթի կարգավիճակը Աթաթուրք 1935ին փոխած էր թանգարանի։

Էրտողանի յայտարարութիւնները համաշխարհային բանավէճի պատճառ դարձած էին, յատկապէս Յունաստանի եւ աշխարհի յոյներու շրջանակին մէջ: Սուրբ Սոֆիայի տաճարը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕի համաշխարհային մշակութային ժառանգութեան ցուցակին մէջ։ Տաճարը մզկիթի վերածելը, անշուշտ, առաջ պիտի բերէ ամբողջ աշխարհի մարդոց զայրոյթը։ 

Ասիկա այն հակասութիւնն է, որուն մէջ անխոհեմաբար յայտնուած է Հայոց պատրիարքը՝ պարզապէս Էրտողանին հաճոյանալու համար։ Վերջին շրջանին Հայոց պատրիարքի խնդրայարոյց առաջարկին մասին խիստ քննադատութիւններ հնչած են:

Եթէ Հայոց պատրիարքը քիչ մը իմաստութիւն ունենար, ան նախ կը խորհրդակցէր Սթամպուլի հայ համայնքի գլխաւոր անդամներուն հետ՝ անոնց կարծիքը գիտնալու համար։ Աւելի կարեւոր՝ ան պէտք է խորհուրդ հարցնէր Կոստանդնուպոլսոյ յունական տիեզերական եկեղեցւոյ պատրիարք Բարդուղիմէոսէն։  Աւելին, Հայոց պատրիարքը մտածա՞ծ է Սթամպուլի մէջ իսլամական առաջնորդներէ խորհուրդ հարցնելու մասին, արդեօք անոնց համար ընդունելի կ՛ըլլա՞յ դաւանիլ իրենց իսլամական կրօնը նոյն կառոյցին մէջ, ինչպէս քրիստոնեաները: Ըստ մեր տեղեկութիւններուն՝ աշխարհի մէջ չկայ նման վայր, եւ պատճառը այն է, որ նման բան մը անընդունելի է մահմետականներու համար։

Հայոց պատրիարքի հերետիկոսական առաջարկը կրնայ նաեւ հակադրուիլ Թուրքիոյ մահմետականներուն եւ նախագահ Էրտողանին: Ահա այսպիսի անյաջող աւարտ պատրիարքի համար, որ կը փորձէր հաճոյանալ թրքական իշխանութիւններուն․․․

Պատրիարք Մաշալեան ակամայ կը պաշտպանէ Սուրբ Սոֆիայի տաճարի կարգավիճակի փոփոխութիւնը թանգարանէն մզկիթի՝ քրիստոնեայ հաւատացեալներու համար մասնաւոր տարածքով։ Միակ բանը, որ Թուրքիոյ իշխանութիւնները կ՛եզրակացնեն պատրիարքի առաջարկէն այն է, որ վերջինս կողմ է եկեղեցին մզկիթի վերածելուն՝ անտեսելով անոր առաջարկը, որ մզկիթի մէջ անկիւն մը յատկացուի քրիստոնէական կրօնական արարողութիւններու համար: Ինչպէ՞ս կ՛արձագանգէր Հայոց պատրիարքը, եթէ օր մը Թուրքիոյ կառավարութիւնը որոշէր Վանայ լիճի մերձակայքը գտնուող հայկական Աղթամար եկեղեցին (այժմ պաշտօնապէս դասակարգուած իբրեւ զբօսաշրջային ​​տարածք) վերածել մզկիթի՝ փոքր սենեակ մը յատկացնելով քրիստոնէական պաշտամունքի համար:

Իրավիճակը աւելի բարդացնելով՝ պատրիարք Մաշալեան իր յայտարարութիւնը ըրաւ թուիթըրեան շարք մը գրառումներու միջոցով: Կը զարմանամ, թէ ի՞նչը զայն դրդած է օգտագործելու Թուիթըրը, որպէսզի այսպիսի յայտարարութիւն ընէ՝ յղի լուրջ հետեւանքներով։ «Սուրբ Սոֆիայի տաճարը պիտի բացուի պաշտամունքի համար», ըսաւ ան՝ նշելով, որ անիկա բաւական մեծ է այդ նպատակին համար՝ մէկ մասը առաջարկելով քրիստոնեաներուն։ «Թո՛ղ աշխարհը ծափահարէ մեր կրօնական խաղաղութիւնն ու հասունութիւնը: Թո՛ղ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը դառնայ մեր դարաշրջանի մարդկութեան խաղաղութեան խորհրդանիշ»։

Այնուհետեւ պատրիարքը նշեց, որ մարդկութիւնը աղօթած է այդպիսի միասնութեան համար եւ առաջարկեց այդ մէկը ընել միասնաբար՝ Սուրբ Սոֆիայի տաճարի գմբէթին տակ․ «Թէեւ մեր դաւանանքները տարբեր են, բայց մի՞թէ մէկ Աստուած չենք պաշտեր»։ Ըստ անոր՝ հազար տարի ըլլալով պաշտամունքի վայր քրիստոնեաներու եւ եւս 500 տարի՝ մահմետականներու համար, Սուրբ Սոֆիայի տաճարը դէմ չէ ատոր։ «Սուրբ Սոֆիայի տաճարը կառուցուած է տասը հազար բանուորներու աշխատանքով՝ աստղաբաշխական ծախսերով», ըսաւ ան՝ մատնանշելով, որ աւելի քան 500 տարի շարունակ պաշտամունքի այս շինութեան վրայ բազմաթիւ վերանորոգումներ իրականացուած են Ֆաթիհ Սուլթանի հիմնադրամին կողմէ: Ան շեշտեց, որ անոնց նպատակն էր տաճարը պահպանել իբրեւ պաշտամունքի վայր, եւ «ոչ թէ միայն թանգարան»: Ան ըսաւ, որ աւելի յարմար կ՛ըլլայ իբրեւ պաշտամունքի վայր, ուր հաւատացեալները կրնային ծնրադիր աղօթել, քան իբրեւ զբօսաշրջային վայր՝ լեցուն շտապող այցելուներով»։ Թրքական լրատուական միջոցները անմիջապէս հրապարակեցին պատրիարքի յայտարարութիւնը:

Պատրիարքի միամիտ առաջարկին առաջին կոշտ արձագանգողը եղաւ «Ազգայնական Շարժում» կուսակցութեան առաջնորդ Տեւլեթ Պահչելի՝ ծաղրելով այն միտքը, թէ «Սուրբ Սոֆիայի տաճարը Ուրբաթ օրը մզկիթ է, իսկ Կիրակի՝ եկեղեցի»։ 

Սուրբ Սոֆիայի տաճարը աւելի կարեւոր կրօնական վայրերէն մէկն է, յատկապէս յոյներու համար։ Տաճարը կառուցուած է 537 թուականին, Բիւզանդական կայսրութեան կողմէ։ Անիկա աշխարհի ամէնէն մեծ շինութիւնն էր եւ իր ժամանակի ճարտարագիտական միտքի հրաշալիք։ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը 1453 թուականին վերածուած է կայսերական մզկիթի՝ օսմանցիներու կողմէ Կոստանդնուպոլսոյ (այժմ՝ Սթամպուլ) գրաւումէն ետք։ Այնուհետեւ մզկիթը Աթաթուրքի հրամանով 1935 թուականին վերափոխուած է թանգարանի:

Պատմականօրէն հայկական հետաքրքրական դրուագ մը կայ՝ կապուած Սուրբ Սոֆիայի տաճարին։ Ըստ Ուիքիփետիայի՝ «25 Հոկտեմբեր 989ի մեծ երկրաշարժէն ետք, որուն իբրեւ արդիւնք փլուզուած է արեւմտեան գմբէթի կամարը, կայսր Վասիլ Բ. խնդրած է հայ ճարտարապետ Տրդատէն, որ  Անիի  եւ  Արկինայի  տաճարները ստեղծած է, ղեկավարել վերանորոգման աշխատանքները․․․: Հասցուած վնասը այնքան մեծ էր, որ պահանջուեցաւ վեց տարի վերանորոգման եւ վերակառուցման համար. եկեղեցին վերաբացուեցաւ 13 Մայիս  994ին»:

Կ՛ուզենք եզրափակել՝ մեր յոյն բարեկամներուն վստահեցնելով, որ Հայոց պատրիարքի տհաճ յայտարարութիւնը չի ներկայացներ հայ ժողովուրդին կամքը:

 

Յարութ Սասունեան

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

www.TheCaliforniaCourier.com

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝ Ռուզաննա Աւագեան

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝ Սեդա Գրիգորեան

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture