Հայազգի Իկոր Ղահրամանեանը Ռուսաստանի Առողջապահութեան նախարարի տեղակալ... 515 նոր դէպք. «Քորոնա» ժահրով հիւանդներու թիւը հասաւ 6841-ի... Անկարգութեանց հետեւանքով շուրջ 3 հազար մարդ ձերբակալուած է Լոս Անճելոսի մէջ... Քաղցրիկ Պուրճ-Համմուտ. Առաջին Դպրոցս...
Թուրքիա կ՛անտեսէ իր բարձրագոյն դատարանին վճիռը՝ Հայոց պատրիարքի ընտրութեան վերաբերեալ
Թուրքիա կ՛անտեսէ իր բարձրագոյն դատարանին վճիռը՝ Հայոց պատրիարքի ընտրութեան վերաբերեալ
02 Ապրիլ 2020 , 14:08

Նորվեկիոյ Օսլօ քաղաքի «Ֆորում 18» կազմակերպութեան լուրերու ծառայութիւնը 25 Մարտ 2020ին հրապարակած է դոկտոր Մինէ Եըլտըրըմի ծաւալուն յօդուածը՝ բացատրելով Թուրքիոյ կառավարութեան միջամտութիւնը Պոլսոյ հայոց պատրիարքի ընտրութեան, հակառակ Սահմանադրական դատարանի որոշման, ըստ որուն կառավարութեան միջամտութիւնը «չէ եղած օրէնքով նախատեսուած եւ անհրաժեշտ ժողովրդավարական հասարակութեան մէջ»:

Երկու պոլսահայեր՝ Լեւոն Պերճ Քուզուքօղլու եւ Օհաննէս Կարպիս Պալմումճեան, նախ հայց ներկայացուցած էին Վարչական դատարան, 27 Մարտ 2012ին: Դատարանը մերժեց դիմումը՝ յայտարարելով, որ պատրիարքի ընտրութիւնը կրնայ միայն տեղի ունենալ մահաքունի մէջ գտնուող պատրիարքի մահէն կամ պաշտօնազուրկ ըլլալէն ետք, հակառակ որ 1863ի օսմանեան ժամանակաշրջանի կանոններով՝ Հայոց պատրիարքի ընտրութիւնը կրնայ տեղի ունենալ «պատրիարքի մահուան, հրաժարականի եւ այլ պարագայի»։ Դիմողները բողոքեցին այս որոշման դէմ, սակայն Վճռաբեկ դատարանը մերժեց դիմումը, 23 Նոյեմբեր 2015ին։

Այնուհետեւ, երկու հայերը դիմեցին Սահմանադրական դատարան՝ պնդելով, որ նոր պատրիարքի ընտրութեան վերաբերեալ իրենց դիմումի մերժումը պետութեան կողմէ՝ կրօնքի ազատութեան կապուած իրենց իրաւունքի խախտում է: Դատարանը յօգուտ հայերու վճիռ կայացուց հինգ տարի ետք, Մայիս 2019ին: Սակայն, Թուրքիոյ ղեկավարները անտեսեցին դատարանին որոշումը: «Թէեւ վճիռը կը պարփակէ կարեւոր այն բացայայտումները, որոնք կապուած են պետութեան կողմէ հայ համայնքի ներքին գործերուն չարդարացուած միջամտութեան, անիկա նաեւ հարցեր կ՛առաջացնէ, ինչպէս՝ արդեօ՞ք Սահմանադրական դատարանը արդիւնաւէտ տեղական դարման է, թէ՞ դերակատար, որ յարմար կերպով կ՛արգելափակէ դիմումները Սթրազպուրկի մէջ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարան, ատով իսկ փակելով դուռը միջազգային վերահսկողութեան համար», գրած է դոկտ․ Եըլտըրըմ։ «Պետութիւնը խոչընդոտած էր հայ համայնքը՝ ընտրելու իր կրօնական առաջնորդը 2009 թուականէն, երբ այդ օրուան պատրիարք Մեսրոպ Մութաֆեան այլեւս չէր կրնար կատարել իր պարտականութիւնները հիւանդութեան պատճառով, մինչեւ 2019, երբ համայնքը վերջապէս ընտրեց Սահակ եպիսկոպոս Մաշալեանը՝ իբրեւ նոր պատրիարք»:

Աւելի քան զուգադիպութիւն է, որ Սահմանադրական դատարանը իր վճիռը կայացուց 22 Մայիս 2019ին՝ պետութեան կողմէ 8 Մարտ 2019ին պատրիարքական ընտրութիւնները հաստատելէ ետք, երբ վախճանեցաւ պատրիարք Մութաֆեան։ Որոշման ժամանակի ընտրութիւնը նպատակ ունէր այն տպաւորութիւնը ստեղծել, թէ իբր պետութիւնը չէ միջամտած նոր պատրիարքի ընտրութեան, եւ դատարանը չէ յուշած կառավարութեան, թէ ինչ պէտք է ընէ։

Իր որոշման մեջ Սահմանադրական դատարանը վկայակոչած է «1863 թուականի Կանոնակարգը՝ հայկական միլլեթի (ցեղային-կրօնական համայնք) համար, միջազգային իրաւական դրոյթները, ներառեալ՝ Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) եւ 1923 թուականի Լոզանի Խաղաղութեան պայմանագրի դրոյթները՝ Թուրքիոյ մէջ ոչ մահմետականներու պաշտպանութեան համար», գրած է դոկտ․ Եըլտըրըմ:

Թուրքիոյ Հանրապետութեան գոյութեան ընթացքին կառավարութիւնը կամայական որոշ  փոփոխութիւններ կատարած է 1950, 1961, 1990, 1998 եւ 2019 թուականներու պատրիարքական ընտրութիւններուն։ «Ընտրութիւններու հրահանգները հիմնուած էին 18 Սեպտեմբեր 1961 թուականի Կառավարութեան որոշման վրայ, զոր տրուած էր միայն այդ տարուան պատրիարքական ընտրութիւններու համար եւ չէր բովանդակեր որեւէ դրոյթ՝ հետագայ ընտրութիւններու համար: Հակառակ այս իրողութեան, ներքին գործոց նախարարութիւնը շարունակած է օգտագործել այս հրամանը», գրած է դոկտ․ Եըլտըրըմ: Ներքին գործոց նախարարութեան կողմէ Սահմանադրական դատարան ներկայացուցած դիմումին մէջ կը նշուէր, որ իշխանութիւններու ձեռնարկած միջոցները բխած են «պետութեան կողմէ կրօնական դաշտը կազմակերպելու որոշակի պարտաւորութենէն»:

Սահմանադրական դատարանը մերժեց այդ փաստարկը՝ որոշելով, որ իր վճիռը հիմնուած է Թուրքիոյ Սահմանադրութեան 24րդ յօդուածին վրայ, որ կը պաշտպանէ կրօնական ազատութիւնը, Լոզանի պայմանագրին 38րդ յօդուածին վրայ, որ կը վերաբերէր կրօնքի գործելակերպին, ինչպէս նաեւ Եւրոպական դատարանի տարբեր վճիռներուն վրայ: Աւելին,  Սահմանադրական դատարանը որոշում կայացուց, որ «Պատրիարքի ընդհանուր փոխանորդի նշանակումը (2010) հայ համայնքի մրցակցային քաղաքացիական եւ հոգեւոր նախաձեռնութիւններու շրջանակներուն մէջ տեղի ունեցած գործընթացի արդիւնք չէ, այլ՝ «պետութեան ճնշման հետեւանք, որ հակասահմանադրական էր», նշած է դոկտ․ Եըլտըրըմ։ «Եզրակացութեան մեջ Սահմանադրական դատարանը գտած է, որ պետութիւնը չէ կրցած  ցուցաբերել անյետաձգելի ընկերային անհրաժեշտութիւն, որ կ՛ոտնակոխէ «հայկական աւանդոյթներու ոգին եւ հայ համայնքի կամքը»։ Ուստի, միջամտութիւնը՝ դիմողներու  կրօնքի կամ հաւատքի ազատութեան իրաւունքին՝  պատրիարքական ընտրութիւններ իրականացնելու պահանջը մերժելու եղանակով, չի կրնար համարուիլ համատեղելի ժողովրդավարական հասարակութեան պահանջներուն հետ, եւ այդպիսով խախտուած էր Սահմանադրութեան 24րդ յօդուածը»:

Այսուամենայնիւ, նոյնիսկ Սահմանադրական դատարանի որոշումէն ետք պետութիւնը շարունակեց միջամտել պատրիարքական ընտրութիւններուն: Թուրքիոյ ներքին գործոց նախարարութիւնը հանդէս եկաւ նոր սահմանափակումով՝ որոշելով, որ միայն թրքահայ այն եպիսկոպոսները, որոնք այդ ժամանակ կը ծառայէին Թուրքիոյ մէջ, կրնային ըլլալ պատրիարքարանի ընտրութեան թեկնածուներ՝ ատով իսկ թոյլատրելի թեկնածուներու թիւը իջեցնելով երկուքի։ «Ասիկա հարիւր տոկոսով կը հակասէ Սահմանադրական դատարանի որոշման», ըսած է սոյն գործով փաստաբան Սեպու Ասլանկիլ։ Այսուամենայնիւ, պատրիարքական ընտրութեան Հայկական նախաձեռնող խումբը որոշեց չվիճարկել ներքին գործոց նախարարութեան որոշումը, որպէսզի աւելի չյետաձգուի նոր պատրիարքի ընտրութիւնը:

Դոկտ․ Եըլտըրըմ եզրափակած է․ «Այս որոշումը բարձրացուց Սահմանադրական դատարանի հեղինակութիւնը՝ իբրեւ բարձրագոյն դատարանի, որ վճիռ կը կայացնէ ՄԻԵԴի իրաւագիտութեան համապատասխան։ Սակայն, կայացման ժամանակի պատճառով, դատավճիռը ոչ մէկ ազդեցութիւն ունեցաւ անարդարութեան սրբագրման վրայ, որուն բախած էր  հայ համայնքը։ Ան նաեւ փակեց Սթրազպուրկի մէջ ՄԻԵԴի դիմում ներկայացնելու դուռը, ատով իսկ խոչընդոտելով վճիռի կատարման միջազգային վերահսկողութիւնը»:

Արդարեւ, ինչպէս կը փաստէ իրաւական ասացուածքը՝ «Արդարութեան ուշացումը՝ արդարութեան մերժում է»:

 

Յարութ Սասունեան
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

www.TheCaliforniaCourier.com

 

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝ Ռուզաննա Աւագեան
Արեւմտահայերէնի վերածեց՝ Սեդա Գրիգորեան

 

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture