Հիմնադրամը Լիբանանին. Հանգանակուած է 195 հազար ամն տոլար... Արցախի մէջ երկարաձգուած է արտակարգ դրութիւնը... Հրատապ. Հայ նախարարուհին կառավարութեան հրաժարականը պիտի պահանջէ... Սփիւռքի գործերու յանձնակատարը կ՛ողջունէ ոչ հայերու Հայաստան ներգաղթը...
Մարդը Արարատից
Մարդը Արարատից
15 Յունուար 2020 , 13:00

Շատ է գրուել Կոս­տան Զա­րեան մար­դու եւ իր գրա­կանու­թեան մա­սին։ Եղեր են գրա­կանա­գէտ­ներ, որոնք տա­րինե­րի նուիրեալ ու­սումնա­սիրու­թիւննե­րից յե­տոյ ըմբռնել են հե­ղինա­կի խո­րունկ, հա­մամարդկա­յին իմա­ցակա­նու­թիւնը՝ նրա գրա­կան եզա­կի ար­ժէ­քը։ Եղեր են եւ կան նաեւ մտա­ւորա­կան տար­բեր դիր­քե­րի վրայ կե­ցած բա­նիմաց­ներ, որոնք հե­տամուտ են միայն քան­դե­լու այն ինչ որ անուանում են «Զա­րեանա­կան ամե­հի բեր­դը»։

Այ­սօր ան­կախ Հա­յաս­տա­նում կան ան­ձեր, յատ­կա­պէս երէց սե­րունդից, որոնց կար­ծի­քով «Կոս­տան Զա­րեանը չմե­րուեց խորհրդա­յին գրա­կանու­թեան եւ խորհրդա­յին գրող­նե­րի գա­ւառա­ցի մի­ջավայ­րում»։ Այսպէս է մտա­ծում գրա­գէտ Պերճ Զեյ­թունցեանը՝ Կոս­տան Զա­րեանի մա­սին։ Հարկ եմ հա­մարում պատասխա­նել հօրս՝ Ար­մէն Զա­րեանի խօս­քե­րով, մէջ­բե­րում անե­լով իր օրագրից.- «Վաթ­սունա­կան թուական­ներին (ճիշդ տա­րին չեմ յի­շում) տե­ղի ունե­ցաւ Հա­յաս­տա­նի Գրող­նե­րի հա­մագու­մա­րը։ Գրող­նե­րը եւ մտաւորականութիւնը հաւաքուած են Սպեն­դիարեանի անուան թատ­րո­նում. դահ­լի­ճը լի է բազմութեամբ. բե­մի վրայ տեղ են գրա­ւել գրող­ներ, բարձր պաշտօ­նեաներ. նա­խագա­հում է ընկ. Թոփ­չեան՝ Գրող­նե­րի միու­թեան նախագահը։ Հայրս, ես էլ կող­քին նստած ենք դահ­լի­ճի 8-9-րդ շար­քում, աւե­լի առաջ՝ քան­դա­կագործ Քո­չարը։

Ելոյթներ, ելոյթներ, վեր­ջա­նում է նիս­տի առա­ջին հան­դի­սաւոր մա­սը։ Հայրս ոտքի է ել­նում ու քիչ ետք գնում է ճե­մելու։ Իրեն են մօ­տենում մի քա­նի երիտասարդ գրող­ներ եւ՝ "ընկ. Կոս­տան Զա­րեան ին­չո՞ւ ձեզ չեն հրա­ւիրել բեմ՝ ղե­կավա­րու­թեան կազ­մի եւ միւս գրող­նե­րի հետ միասին նստե­լու"։ Կոս­տան Զարեան պա­տաս­խա­նում է.- "Կա­րեւո­րը մենք չենք, այլ ժո­ղովուրդը, որին բոլորս էլ ծա­ռայում ենք"»։
 

Քա­ղաքա­կիրթ բո­լոր հա­սարա­կու­թիւննե­րը արուես­տա­գէտ­նե­րի կող­քին ու­նեն գրաքննա­դատ­ներ, որոնք իրենց վեր­լուծումնե­րով նպաս­տում են տուեալ հասարա­կու­թեան մշա­կոյ­թի ըն­կա­լու­մին, մտա­հորի­զոնին, ճա­շակին, մակարդակին։ Ուստի այ­սօր 21-րդ դա­րում «Նա­ւը լե­ռան վրայ»-ի առա­ջին հրա­տարա­կու­թիւնից 74 տա­րի յե­տոյ, 10 ան­գամ հրա­տարա­կուած ու իտա­լերէն, ֆրան­սե­րէն, անգլե­րէն, ռու­սե­րէն, էս­թո­ներէն թարգմա­նուե­լուց յե­տոյ դէմ ենք գտնւում Պերճ Զեյ­թունցեանի հե­տեւեալ կար­ծի­քին թէ՝ «"Նա­ւը լե­ռան վրայ"-ն ապ­սուրդ վէպ է իր մտայ­ղացմամբ», կամ՝ «նա­ւը ի՞նչ գործ ու­նի լե­ռան վրայ, ար­դէն ապ­սուրդ է, ի՞նչ իմաստ ու­նի»։ Ակա­մայ գտնւում ենք ապ­սուրդ մի յայտա­րարու­թեան առ­ջեւ, որ վկա­յում է թէ յար­գե­լի գրա­գէտը չի կար­դա­ցել վէպը եւ եթէ նոյ­նիսկ կար­դա­ցել է, ան­կա­րող է, ամուլ է թա­փան­ցե­լու ա՛յս նշանակա­լից վէ­պի խո­րիմաստ խոր­հրդին։ Եզա­կի գրա­գէտ Ալ­բերտ Կոստանեանը գրում է. «"Նա­ւը լե­ռան վրայ" վէ­պը ար­ձակ գրա­կանու­թեան ողջ տա­րեր­քի մի ըն­դարձակ մասն է միայն ու որ­պէս այդպի­սին նա անան­ջա­տելի շա­րու­նա­կու­թիւնն է թէ՛ իր նիւ­թով, թէ՛ իր ոճով ու գրե­լակեր­պով։ Բա­ցառա­պէս վի­պակա­նը, որ, այ­նուամե­նայ­նիւ, զգա­լի է, մի խումբ խորհրդան­շան­նե­րի բազմի­մաս­տութիւնն է, որ ներ­կա­յա­ց­ւում է շատ որո­շակի կա­ռոյ­ցի սահ­մաննե­րում։

Վեր­նա­գիրը յու­շում է թէ նա­ւի ու լե­ռան սիմ­վո­լիկան մարդկու­թեան չափ հին է եւ յատ­կա­պէս մեր աշ­խարհի հետ է առնչւում. նա ու­ղեկ­ցել է մարդկա­յին ստեղծագործ երե­ւակա­յու­թիւնը դա­րաշրջա­նից դարաշրջան»։

Հռո­մում, քա­ռասու­նա­կան թուա­կան­նե­րին Վիա Միս­տի­նայում -գրում է Ար­մէն Զա­րեանը.- «Հայրս խօ­սում էր Իբ­սէ­նի "Peer Gynt"-ի մա­սին եւ ակ­նարկե­լով նոր լոյս տե­սած "Նա­ւը լե­ռան վրայ" (1943) վէ­պին, ասում է.- Ես սկսե­ցի այն­տե­ղից որ­տեղ Իբ­սէ­նը վեր­ջա­կէտ դրեց»։ (Մասն առա­ջին, ... հե­ռաւոր ճամբորդութիւննե­րի նա­ւապետ Արա Հե­րեանը...)։ Գրա­կանա­գէտ Երուանդ Տէր Խա­չատ­րեա­նը նշում է այս դրուագը եւ շա­րու­նա­կում.- «Արա Հե­րեանը վէ­պում իր կեան­քը սկսում է ծո­վերն ու հե­ռաւոր ճամ­բորդու­թիւննե­րը թող­նե­լուց յե­տոյ։ "Լեռ­նե­րի ազատ եւ խենթ ոգի" Պեր Գիւնտը ապ­րել է իր ամ­բողջ կեան­քը եւ հիմա, ար­դէն ծե­րու­նի դար­ձած, վե­րադար­ձել է Նոր­վե­կիա, բայց այդպէս էլ չի գտել իր կեան­քի իմաս­տը, ժա­մանա­կին չի կա­րողա­ցել հաս­կա­նալ եւ գնա­հատել Սոլ­վայգի սէ­րը, իր հե­տագայ կեան­քը չի ու­նե­ցել ներ­քին նպա­տակ ու բովանդակու­թիւն։ Երի­տասարդ Արա Հե­րեանը կռա­հել է,- ներքնա­տեսօ­րէ՞ն, թէ՞ տրա­մաբա­նօրէն,- թէ ին­չի է կո­չուած ին­քը, ին­չը պէտք է կազ­մի իր կեան­քի հիմ­նա­կան իմաստն ու բո­վան­դա­կու­թիւնը։ Նա կոչ­ւում է իրա­գոր­ծե­լու անկարելին՝ նա­ւը բարձրաց­նե­լու լե­ռը։

Կոս­տան Զա­րեան իր գրա­կանու­թեան հիմ­նա­կան հե­րոսին՝ նոյն Ան­ցորդին եւ նոյն Վա­հան Իբե­րեանին, եր­րորդ ան­գամ բե­րում է Հա­յաս­տան։ Արա Հե­րեանը, ի վեր­ջոյ, այդ հե­րոսին նոր կեր­պա­փոխու­թիւնն է»։

Կոս­տան Զա­րեանին հարցնում են՝ ին­չո՞ւ չէք գրում ձեր կեան­քի յի­շողու­թիւննե­րը, նա պա­տաս­խա­նում է.- «Իմ կեն­սագրու­թիւնը իմ գոր­ծե­րում է», ու աւե­լաց­նում.- «Բա­նաս­տեղծի կեան­քից ար­ժա­նի է որ պահ­պա­նուեն այն ամէ­նը ինչ դառ­նում է բա­նաս­տեղծու­թիւն», յի­շելով Հո­մերո­սին։

«Նաւ»-ը իր ոդի­սակա­նը սկսեց Պոս­թո­նից 1943-ին, շնոր­հա­հան­դէ­սի իր ճամ­բորդու­թիւնը կա­տա­րե­լով դէ­պի Իտա­լիա։ Այնտեղ էր իրենց սպա­սում ազ­նուական ու նուիրեալ Թա­գու­հի Շահ­նա­զարը՝ հե­ղինա­կին առա­ջին կի­նը, որ իր ամ­բողջ կեան­քի ըն­թացքում մնաց իր խորհրդա­տուն եւ ոգեշնչո­ղը։ Ար­մէն Զա­րեանը նշում է.- «Այս վէ­պը մայրս թարգմա­նել է իտա­լերէն, թարգմա­նու­թիւնը խմբագ­րել է իտա­լացի գրող, իսկ հայրս եւ ես Ֆի­րեն­ցիայում, դէմ-դի­մաց նստած, վե­րանա­յել ենք իտա­լերէն թարգ­մա­նու­թիւնը։ Ասեմ նաեւ թարգ­մա­նու­թեան օգ­նել է Թա­գու­հու քրոջ աղ­ջի­կը՝ Քլա­րա Քար­լի­նի, լե­զուա­բան եւ իտա­լերէ­նով գրած տպաւորիչ պատ­մուածք­նե­րի գրքի հե­ղինակ։

1963-ին Խորհրդա­յին Հա­յաս­տա­նում գա­ղափա­րական ահա­բեկ­չութեան շրջա­նին "Նա­ւը լե­ռան վրայ" վէ­պը են­թարկւում է ահա­ւոր այ­լա­կերպման։ "Ես,- ասում է հայրս,- իմ գրի­չը չեմ տրա­մադ­րի ո՛չ մի պե­տու­թեան եւ ո՛չ մի կու­սակցու­թեան։ Ահա չորս տա­րի է, որ դի­մում եմ ներ­կա­յաց­րել Հա­յաս­տա­նի Գրող­նե­րի միու­թեան ան­դամ դառ­նա­լու նպա­տակով, բայց դեռ սպա­սում եմ որ ինձ ըն­դունեն"։ Այո՛, պայ­մաննե­րից մէ­կը այն է որ լոյս տես­նէ "նոր խմբագ­րութեամբ" "Նա­ւը լե­ռան վրայ" երե­ւանեան հրա­տարա­կու­թիւնը։ Դա պայ­ման էր որ­պէսզի ըն­դունուի Գրող­նե­րի միու­թիւն, որ­պէսզի կա­րողա­նայ մնալ Հա­յաս­տա­նում, ստա­նալով 130 ռուբլի ամ­սավճար՝ թո­շակի ձե­ւով։ Յի­շում եմ նաեւ որ հօրս մօտ էին եկել մի քա­նի գրող, ու­զում էին հա­մոզել որ "վե­րանա­յի" իր "Ան­ցորդը եւ Ճամ­բան"։ Հայրս զայ­րա­ցած՝ "դուք ստա­լինիստներ էք" ասե­լով նրանց դուրս հա­նեց տնից։ "Ար­մէն, ու­զում եմ թող­նել այս եր­կի­րը, գնալ ար­տա­սահ­ման եւ "Ան­ցորդ"-ի ոգով գրել մի ու­րիշ գիրք"։

Կոս­տան Զա­րեանը մա­հացել էր։ Մի օր փո­ղոցում կոն­սերվա­տորիայի առ­ջեւ հան­դի­պեցի "Նա­ւը լե­ռան վրայ" երե­ւանեան հրա­տարակ­չու­թեան գլխա­ւոր խմբա­գիր՝ Հր. Գրի­գորեանին. նա կանգ առաւ, սեղ­մեց ձեռքս եւ ասաց.- "Ես սխա­լուե­ցի ձեր հօր վրայ ճնշում բա­նեց­նե­լով, որ­պէսզի նա վե­րանա­յէ ու ամբողջաց­նէ իր վէ­պը։ Սխա­լուե­ցի, խնդրում եմ հա­ւատաք"։ Լռեց, լուրջ նա­յեց դէմ­քիս եւ՝ "...բժիշ­կը ասաց, որ ես դեռ վեց ամիս կեանք ու­նեմ, արիւ­նա..."։ Մտա­հոգ նա­յեց ինձ, բա­րեւեց ու հե­ռացաւ։ Սե­րեբ­րեակո­վը ասել էր "ձեր հայ­րը միամիտ մարդ էր", նա որոշ իմաս­տով ճշմար­տա­ցի էր։

"Նա­ւը լե­ռան վրայ" վէ­պի երե­ւանեան փո­փոխուած հրա­տարա­կու­թիւնը ու­նե­ցաւ իր մարդկա­յին զո­հերը։ Առա­ջինը եղաւ հե­ղինա­կը, նրան թու­նա­ւորե­ցին, իսկ երկրոր­դը՝ խմբա­գիրը՝ Հր. Գրի­գորեանը, լէու­ցե­միան սպա­նեց նրան։ Միւ­սը, որ խմբագ­րել էր "Նաւ"-ի հա­յերէ­նը՝ վե­հափա­ռի մօտ աշ­խա­տող Թո­փու­զեանը, ապրում է հան­գիստ ու պար­տա­կանու­թիւնը կա­տարած մար­դու նման անկարեկից է։

1969-ին նոյն կու­սակցա­կան վե­րադաս մար­մի­նը որը ղե­կավա­րում էր "Հայաստան" հրա­տարակ­չութիւ­նը, առան­ձին պե­տու­թիւն կազ­մած լիակա­տար վստա­հու­թեամբ այս ան­գամ յան­ձին նա­խագահ Խ. Բար­սե­ղեանի, դատաքննութեան է են­թարկում Պա­րոյր Սե­ւակի "Եղի­ցի լոյս"-ը։ Հայ ժո­ղովրդին ուղղուած ազա­տու­թեան ու իր ազ­գա­յին ճա­կատագ­րին տէր կանգնե­լու Պա­րոյր Սե­ւակի այս կո­չը՝ (մէջ­բե­րում՝ Վ. Մկրտչեանի՝ Ո՞վ "կանգնեց­րեց" "Եղի­ցի լոյս"-ը, Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պետու­թիւն 21/09/93 յօ­դուա­ծից) Խ. Բար­սե­ղեանը ինքնավստահ ցի­նիկու­թեամբ խոս­տո­վանում է, թէ շուրջ եր­կու տա­րուայ ընթացքում ինչպէս է բզկտուել "Եղի­ցի լոյս"-ը, ի՛նչ աւե­րածու­թիւններ են կատարուել գրքում իբ­րեւ թէ այն "ան­խո­ցելի" դարձնե­լու բա­րի ցան­կութեամբ։ "Հա­նուել են առան­ձին բա­նաս­տեղծու­թիւններ,- գրում է Խ. Բար­սե­ղեանը, կրճա­տուել են շատ տո­ղեր, կա­տարուել օգ­տա­կար շտկումներ"»...։

Նոյն թուակա­նին Կոս­տան Զա­րեանի թա­ղու­մից եր­կու օր առաջ Ա. Զա­րեանը գնում է Գրող­նե­րի միու­թիւն ու մտնում նա­խագա­հի սե­նեակը։ Նա այդ պահը պատմում է. «Թոփ­չեանը ոտ­քի կանգնեց, ցա­ւակ­ցութեան խօսք ասեց, նստեց ու շտա­պեց ասե­լու, որ Կոս­տան Զա­րեանի ստեղ­ծա­գոր­ծութիւննե­րի հինգ հատորանին չի հրա­տարա­կուե­լու, որով­հե­տեւ հա­նուել է ցու­ցա­կից։ "Թուղթի պա­կաս կայ,- ասաց նա­խագա­հը,- պէտք է խնա­յել, այդ պատ­ճա­ռով հարկ եղաւ հրա­տարա­կուե­լիք գրքե­րի ցու­ցա­կը կրճա­տել, հա­նուե­ցին նաեւ ձեր հօր գոր­ծե­րի հինգ հա­տոր­նե­րը"»։

1970-ին, այս ան­գամ Պետհրա­տի շէն­քում, այս ան­գամ Ստե­փան Ալա­ջաջեանի մօտ, որ Ար­մէն Զա­րեանին տա­լիս է հե­տեւեալ խոր­հուրդը.- «"Ար­մէն, գո­նէ առայժմ ձեր հօր գոր­ծե­րը չեն հրա­տարուելու, ու­ղարկե­ցէ՛ք ար­տա­սահ­ման, այն­տեղ կը տպեն"։ Յե­տոյ դա­րակից հա­նեց եր­կու մե­քենա­գիր հա­տոր, դան­դաղ թեր­թեց "Սպա­նիա"-ն, էջեր, էջեր՝ վրան գրուած՝ հա­նել, հա­նել, ապա սրբագ­րութիւններ, ջնջուած պար­բե­րու­թիւններ։ Նա­յեց ինձ. այո՛,- պա­տաս­խա­նեցի,- չեմ թող­նի, որ այս գրքե­րը ու­նե­նան "Նա­ւը լե­ռան վրայ"-ի ճա­կատա­գիրը»։

Անցնում են տաս­նը­հինգ տա­րիներ։ 1985-ին այս ան­գամ «Սո­վետա­կան արուեստ»-ի գլխա­ւոր խմբա­գիրը՝ Ս. Բա­յան­դուրը ցան­կութիւն է յայտնում հրա­տարա­կել Կոս­տան Զա­րեանի ան­տիպ էջե­րից։ Ար­մէն Զա­րեանը նրան յանձնում է Արուես­տի պատ­մութիւ­նից «Գո­թական արուես­տը» եւ «Ջիոտ­տօ» գլուխնե­րը։ Մէջ­բե­րեմ խմբագ­րի պա­տաս­խա­նը հօրս. «Խմբա­գիրը այ­սօր ինձ կան­չեց, ետ տուաւ մե­քենա­գիր էջե­րը ասե­լով.- "Եթէ տպէինք, պէտք է շատ խմբագ­րէինք, իսկ դուք, ես գի­տեմ որ դէմ էք որ ձեր հօր գոր­ծե­րը խմբագ­րուեն,- եւ աւե­լաց­րեց.- քա­շած նե­ղու­թեան հա­մար, եկէք ամ­սուայ վեր­ջը եւ կը ստա­նաք մի փոքր հո­նարար (աշ­խա­տավարձ)»։

«Ընդհան­րա­պէս մեր ժո­ղովուրդի որ­բերգու­թե­նէն ամե­նամեծն այն է,- գրում է Վա­րու­ժան Վար­դա­նեանը իր «Մի­նասի վե­րադար­ձը» գրքում,- որ գրե­թէ ո՛չ մէկ մտա­ւորա­կան կրցած է ան­կաշկանդ եւ հան­գիստ դրսե­ւորե­լ իր կա­րողու­թիւննե­րը։ Թե­րեւս այդ պատ­ճա­ռով ալ մտա­ծողու­թիւնը չի կրնար շա­րու­նա­կաբար զար­գա­նալ, այ­սինքն չկայ սե­րունդնե­րու բնա­կան եւ կա­տարեալ շա­րու­նա­կու­թիւն»։ Այս ճշմար­տութիւ­նը ըն­դունե­լով հան­դերձ Լե­ւոն Անա­նեանը որ 25 տա­րի եղաւ «Գա­րուն» ամ­սագրի խմբա­գիր եւ հե­տագա­յում Հա­յաս­տա­նի Գրող­նե­րի միու­թեան նա­խագահ, Ար­մէն Զա­րեանին առա­ջար­կում է յօ­դուած գրել հե­տեւեալ նիւ­թի շուրջ՝ «Կոս­տան Զա­րեանը իր Հայ­րե­նիքում տեղ չու­նի»։ «Վեր­նա­գիրը ճիշդ է», ասում է Ար­մէն Զա­րեանը, բայց որ­պէս որ­դի մեր­ժում է՝ աս­պա­րէզը թող­նե­լով գրող­նե­րին, ըն­թերցող­նե­րին։ Ուստի տե­ղին է նաեւ հե­տեւեալ մէջ­բե­րու­մը Ար­մէն Զա­րեանի օրագ­րից.-
«Սո­վետա­կան կո­չուած Հա­յաս­տա­նը մի եր­կիր է, ուր սպա­նել են բա­նաս­տեղծներ՝ Եղի­շէ Չա­րենց, Պա­րոյր Սե­ւակ, գրող­ներ՝ Բա­կունց, Թո­թովենց, նկա­րիչ՝ Մի­նաս Աւե­տիսեան, եւ 1969 Նո­յեմ­բե­րին Կոս­տան Զա­րեանին։ Ո՞վ է գրե­լու սպա­նուած բա­նաս­տեղծի ող­բերգու­թիւնը, ո՞վ պի­տի շա­րու­նա­կէ Փօլ Վեր­լե­նի "Անի­ծեալ բա­նաս­տեղծներ" (1884) պոէմը, որոնց շար­քում են Ռեմ­բօ, Մալ­լարմէ, Կոր­բիեր, Վի­լիէ դը Լ՚իլ-Ադամ, նոյ­նինքը՝ Վեր­լե­նը, ու ամ­բողջաց­նել շար­քը աւե­լաց­նե­լով՝ հայ բա­նաս­տեղծնե­րի, ար­ձա­կագիր­նե­րի եւ նկա­րիչ­նե­րի անուննե­րը։
Տիեզե­րական ըն­դարձա­կու­թեամբ մտայ­ղա­ցուած ող­բերգա­կան պոէմ, ասե­լու հա­մար ցա­ւը այն մարդ­կանց, որոնց ստեղ­ծած եր­գը, ֆրան­սե­րէն եւ հա­յերէն, կազ­մում են այդ երկրնե­րի մարդկանց ոգե­կան գո­յացու­թեան նե­րէու­թիւնը, քա­նի դեռ միտ­քը, եր­գը լի­նելիու­թիւն է նա­խապէս։ Եր­գը յա­ւեր­ժութեան լու­սա­ւոր ճա­նապարհ է»։

Դեկ­տեմբեր 11 թուակա­նը 1969։ «Տա­նում են հօրս դա­գաղը, մենք ըն­տա­նիքով յե­տեւից ենք գնում, քիչ հե­ռու՝ Էմի­նը։ Դա­գաղը տա­նում են երի­տասարդնե­րը, նրանց գլխա­ւորում է Լե­ւոն Ներ­սէ­սեանը. դա­գաղը պա­հում են բարձր՝ ձեռ­քե­րի վրայ։ Էմին՝ "հե­րիք է ձեռ­քե­րի վրայ պա­հէք, կը յոգ­նէք, նոր­մալ պա­հեցէք", Լե­ւոնը՝ "եթէ այսպէս մար­դուն մեր ձեռ­քե­րի վրայ բարձր չպա­հենք, էլ ում պա­հենք", սա եղաւ ազ­նիւ մար­դու՝ Լե­ւոնի պա­տաս­խա­նը։ Եւ երի­տասարդնե­րը այդպէս ձեռ­քե­րի վրայ բարձր պա­հած՝ տա­րան դա­գաղը մին­չեւ գե­րեզ­ման»։

Մի օր Կոս­տան Զա­րեանի գե­րեզ­մա­նաքա­րը մաք­րած ժա­մանակ Ար­մէն Զա­րեանին մօ­տեցաւ նկա­րիչ Մի­նասը.- «Ինչ լաւ է,- ասաց,- հօրդ գե­րեզ­մա­նաքա­րի վրայ քան­դա­կել ես տուել խա­չը»։
Ու­զում եմ վեր­ջացնել Լե­ւոն Հախ­վերդեանի հե­տեւեալ միտ­քով.- «Որ­քան էլ ազ­գա­կից, իմաս­տով շատ են տար­բեր "եր­կիւղա­ծու­թիւն" եւ "եր­կիւղ" բա­ռերը։ Երբ զրոյ­ցի ես նստում Կոս­տան Զա­րեանի հետ՝ դրանք իմաս­տով էլ մօ­տենում են, գրե­թէ նոյ­նա­նում, որով­հե­տեւ եթէ ար­տիստա­կան այդ շքեղ կեր­պա­րան­քը, այդ վե­հատե­սիլ, ծե­րու­նա­զարդ մարդն իր ամ­բա­րած իմա­ցու­թեամբ ու մտքի ան­կախ թռիչ­քով յա­րու­ցում է պատ­կա­ռանք ու եր­կիւղա­ծու­թիւն, ապա մեզ հա­մար սրբու­թիւն ու հե­ռաւոր առաս­պել դար­ձած մե­ծերի հետ ու­նե­ցած շփումնե­րի ան­ճիգ մտա­բերումներն այնքան շատ են ու ազ­դու, որ յա­րու­ցում են մի զգա­ցում, որ հե­ռու չի եր­կիւղից»։

 

ՍԻՐՎԱՐԴ ԶԱՐԵԱՆ 

Կոստան Զարեանի թոռնուհին
Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture