«Մի զարմանաք եթէ ըսեմ, որ այսօր Պէյրութի մէջ կան ընտանիքներ, որոնց զաւակները անօթութեան մէջ են» Ռոզեթ Ալեմեան... «Ուրախ եմ մրցանակ ստանալ Ցեղասպանութենէն ետք վերապրածներու թոռներէն». Միրզա Դինային ստացաւ «Աւրորա»ի մրցանակ... Լիբանանեան բանակը պաշտպանեց ցուցարարները (Տեսանիւթ)... Մարդիկ չեն փոխուիր...
Թէլ Ապիատ… Ջաղացքը գացէր էր, չախչախն ալ պիտի երթար
Թէլ Ապիատ… Ջաղացքը  գացէր  էր,  չախչախն ալ պիտի երթար
10 Հոկտեմբեր 2019 , 22:26

Յակոբ Չոլաքեան

 
(Համառօտ, առանց յղումներու)

Արաբ Փունար (Այն Արապ), Թէլ Ապիատ, Այն Արուս ... Դեռ տարագրութենէն առաջ ուրֆացի հայեր որոշ կալուածներ ունէին այս կողմերը եւ բարեկամական յարաբերութիւններ մշակած էին շրջանի պետեւի աշիրէթներուն հետ: 1908-ին ուրֆացիք ձեռնամուխ եղած էին բնակութիւն հաստատելու այս կողմերը, Այն Արուսի շուրջ հայոց պատկանող ընդարձակ հողերուն վրայ: Այդ նպատակով ալ միութիւն մը կազմուած էր Ուրֆայի մէջ: Գիւղերը կը հիմնուին՝ Շարակրատ, Հիշէ Պէնտի եւ Սլուկ, երեքն ալ ներկայիս Սուրիոյ մէջ… առանց հայու:

Թէլ Ապիատ...1922-էն ետք թրքական սահմանին վրայ մեծ մասամբ ուրֆացի հայերէ կազմուած գիւղ մը, երկաթուղիի կայարանին մօտ: 1927-ին գիւղի բնակչութիւնը կը հաշուէ 200 հայ, 100 ասորի: Թուրքիան կը պահանջէր, որ հայկական նորաշէն գիւղերը ըլլան սահմանէն 50 քիլոմեթր հեռու: Պատճառաբանուեցաւ, որ այս հայերը հաստատուած են իրենց հողերուն վրայ:
Ըստ Բերիոյ թեմի վիճակագրութեանց՝ 1938-ին ունի 412, 1943-ին՝ 412 անձ առաքելական հայութիւն: Հայրենադարձութեան հետեւանքով հայ բնակչութիւնը կը նօսրանայ ու հետզհետէ կ’աւելնան քիւրտերը, արաբներն ու թուրքմէնները: Այսուհանդերձ՝ քանի մը տասնեակ հայ ընտանիքներ չեն լքեր գիւղը: Պալիխ գետի աւազանին մէջ բնակող հայ ընտանիքներ եւս կու գան վերահաստատուելու Թէլ Ապիատի մէջ: 1974-1975-ին կը վերակառուցուի Ս Աստուածածին եկեղեցին ու կը վերանուանուի՝ Ս. խաչ, որ Խաչի տօնին կը դառնայ համաժողովրդական ուխտագնացութեան վայր, յատկապէս Հալէպ հաստատուած նախկին թիլապիատցիներուն համար:

Թէլ Ապիատ 20 Սեպտեմբեր 2012-ին ինկաւ «Ազատ բանակ»-ին, իսկ 6 Յունուար 2015-ին՝ Իրաքի եւ Շամի Իսլամական պետութիւն կազմակերպութեան ձեռքը: Ս. Խաչ եկեղեցին եւ Ազգ. Խորէնեան վարժարանը դարձան անոր կեդրոնը: Հայ ընտանիքներէն ոմանք ապաստանեցան այլ վայրեր: Մնացողներուն համար Գէորգ Գույումճեան կը պատմէ. ՛՛Մեզի ըսին, որ պարտաւոր ենք ենթարկուիլ իրենց հրամաններուն: Ամէն մարդ կրնար իր գործը կատարել, պայմանաւ, որ իրենց վճարենք կրօնական տուրք կոչուածը՝ «Ճըզիէ»ն (գլխահարկ), որովհետեւ մենք ուրիշ կրօնքի կը պատկանինք: Եկեղեցւոյ խաչը վար առին, եկեղեցին բանտի վերածեցին, ետքը մենք խնդրեցինք, որ եկեղեցւոյ մէջ աղօթքներ կատարենք, սակայն ապարդիւն՛՛:
Թէլ Ապիատ 17 Յունիս 2015-ին ինկաւ քրտական ուժերու ձեռքը: Գիւղ մնացած տասնեակ մը հայ ընտանիքներու եւ քիւրտերու ջանքերով 6 Յունուար 2016-ին Ս. Ծննդեան տօնին եկեղեցւոյ զանգը կը տեղադրուի, խաչը կը վերահաստատուի:
Քանի մը հայ ընտանիքներ եւս կը վերադառնան Թէլ Ապիատ եւ կ՛անցնին իրենց գործին գլուխը:

Թէլ Ապիատի Ազգ. Խորէնեան վարժարանը հիմնուած է 1925-ին, լրիւ նախակրթարան է. ունի մանկապարտէզ. 1936-1937 տարեշրջանին ունի 100, 1944-1945-ին՝ 123 աշակերտ-աշակերտուհի: Հակառակ այն իրողութեան, որ գիւղին մէջ եղած են գաղափարական տարբեր հոսանքներ՝ «Դպրոցական աշխատանքները առաջ կը տարուին համերաշխական ոգիով»: 1950-1951 տարեշրջանին ունի 94, 1969-1970-ին՝ 95 աշակերտ աշակերտուհի :
2003-2004 տարեշրջանին ունի 42 աշակերտ-աշակետուհի, 17-ը՝ մանկապարտէզ, 25-ը՝ նախակրթարան: Ունի օտար աշակերտներ եւս:
2012-էն ի վեր դպրոցը չէր գործեր:
9 Հոկտ. 2019, թրքական ներխուժում, տասնամեակներէ իվեր կրկնուող սպառնալիքի գործադրութիւն:
16 հայ ընտանիքներ հեռացած են քաղաքէն:

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture