Լիբանան. Բողոքի ալիք օր 32 . Ցուցարարները կը փորձեն խափանել խորհրդարանի նիստը... Արցախի եւ Հայաստանի տարբեր մարզերու մէջ ձիւն պիտի տեղայ... Կիրքերը չեն հանդարտիր Թիֆլիսի մէջ. Ոստիկանութիւնը ջուր ցանելով վտարած է ցուցարարները... Այնշթայն ինչպէ՞ս ապացուցեց Աստուծոյ գոյութիւնը…...
«Եւդոկիացի Հայ Կինը»
«Եւդոկիացի  Հայ  Կինը»
12 Յուլիս 2019 , 14:04

Հայ լեզուաբան, գրականագէտ, բժշկական գիտելիքներու քարոզիչ Յովհաննէս Գազանճեան ծնած է Սեբաստիոյ նահանգի Եւդոկիա գաւառի նոյնանուն քաղաքին մէջ. իր աշխատութիւններուն մէջ չափազանց մեծ տեղ տուած է հայրենի Եւդոկիա գաւառի սովորութիւններուն, բարբառին:

 

Գեղարուեստական, նկարագրական իր գործերէն զատ, Յովհաննէս Գազանճեան 1889 թուականին, Յ. Գասարճեանի համահեղինակութեամբ, կը գրէ «Գաղտնիք եւ արուեստ մոգութեան» աշխատութիւնը։ 1909 թուականին, օգտուելով արտասահմանցի մասնագէտներու աշխատութիւններէն, գրած է «Մագնիսականութիւն եւ ոգեհարցութիւն» գիրքը, որուն մէջ արծարծուած են ենթագիտակցութեան, ինքնաթելադրութեան, հոգեբուժութեան, մագնիսականութեան, կամքի ուժի, քնածութեան կամ մագնիսական քունի, յստակատեսութեան, մտածումներու փոխանցման, հեռակրութեան, ոգեհարցութեան եւ այլ հարցերու մասին։

 

1899 թուականին «Իզմիրեանց» գրական մրցանակի արժանացած է իր «Եւդոկիոյ հայոց գաւառաբարբառը» գործով: Գազանճեան հեղինակած է նաեւ Հայոց լեզուի դասագիրքեր, մայրենիի ընթերցարաններ, նաեւ՝ «Պատմութիւն հայ գրականութեան» գիրքը, որ լոյս տեսած է իր մահէն շատ տարիներ յետոյ:

 

Բեղուն եղած է անոր գրիչը մանաւանդ իբրեւ լեզուաբան եւ գրած է նաեւ «Հայերենէ փոխառեալ բառեր թրքերէնի մէջ» գիրքը, որ 1911 թուին Պոլիս լոյս տեսած է: Առհասարակ, անոր եղերական մահէն ետք լոյս տեսած են արդի քերականութեան իր գիրքերը եւ տարածուած՝ սփիւռքի դպրոցներուն մէջ, նմանապէս «Ծիածան» խորագրով Քերական-ընթերցարան մայրենի լեզուի գիրքերն ալ բազաթիւ հրատարակութիւններ ունեցած են:

 

Յովհաննէս Գազանճեան զոհուած է 1915-ին՝ 45 տարեկանին, Եւդոկիոյ մէջ:

 

Անոր կեանքն ու գործերը ուսումնասիրողները նկատած են, որ Գազանճեան ինքնաշխատութեամբ հասած է իր բարձունքին։ Իբրեւ գիրք հեղինակին անտիպներուն մէջ կը մնայ ծաւալուն աշխատութիւն մը՝ «Եւդոկիացի հայ կինը» խորագրով:

 

«Եւդոկիացի հայ կինը» աշխատութիւնը հրատարակուած է «Արեւելեան Մամուլ»ին մէջ՝ 1903 եւ 1904 թուականներուն: Գազանճեան գրած է եւդոկիացի կնոջ աղջկնութեան, հարսնութեան, մայրութեան, որբեւայրութեան, ֆիզիքական, իմացական եւ բարոյական նկարագրին, առտնին ընտանեկան կեանքին, կրօնքին եւ հաւատալիքին մասին:

 

Զմիւռնիոյ մէջ, Մատթէոս Մամուրեանի (1871-1901 թթ.) եւ Հրանդ Մամուրեանի (1901-1909 թթ., 1919-1922 թթ.) խմբագրութեամբ լոյս տեսած «Արեւելեան Մամուլ»ի թիւերէն զգալի մաս մը այսօր կը պահուի Հայաստանի Ազգային գրադարանէն ներս, իբրեւ անցեալի մամուլի փառաւոր էջերու վկաներէն: Արդէն խունացած այդ թերթերուն մէջ հատուածաբար կը կարդանք Յովհաննէս Գազանճեանի «Եւդոկիացի հայ կինը» գործը: Ահա ինչպէս նկարագրած է Գազանճեան իր ծննդավայրի կինը, իբրեւ մայր (հրատարակուած է «Արեւելեան Մամուլ», 1903 թ., թիւ 44):

 

Եւդոկիացի հայ կնոջ համար մայրութիւնը, զաւակներ ունենալը, ամենէն ցանկալի երանութիւնն է որ զինք կը համակէ հպարտ գոհունակութեամբ մը։ Ընդհակառակը ամլութիւնը անդարմանելի դժբախտութիւն մըն է, զոր ո՛չ մէկ վայելքով կրնայ փոխարինել։ Ամուլ կիները բժշկական ամէն դեղ ու դարման ի գործ դնելէ զատ՝ ուխտատեղիներու, կարդացողներու եւ հմայիչներու ալ չեն մոռնար դիմելու, անոնց զօրութիւնն ալ փորձելու համար, եւ ի զուր ամէն միջոց փորձելէ յետոյ՝ դարձեալ անկարելի կ՚ըլլայ իրենց համակերպիլ ճակատագրական այդ վիճակին եւ մայրութեան նախանձը կը տանջէ զիրենք մինչեւ վերջը։ Ոմանք կը փորձեն ուրիշ կերպով գոհացնել մայրութեան պէտքը, ընկեցիկ նորածիններ որդեգրելով, զորս կը խնամեն ճշմարիտ մայրութեան մը բովանդակ գուրգուրանքովը, ու եթէ պատահի որ այդ որդեգիրն ալ կորսնցնելու դժբախտութիւն ունենան, զոհ տալով մահուան, ճշմարիտ մօր մը անմխիթար սուգովը կու լան անոր վրայ։

 

Սակայն մայրութեան բնազդը թէեւ իր բնական ուժգնութենէն բան մը կորսնցուցած չէ եւդոկիացի կնոջ մէջ, ասոր հետ մէկտեղ ան բազմածին կիներէն ալ չէ եւ կը սոսկայ բազմաթիւ զաւակներ ունենալէ։ Վիժումի փորձերը անսովոր դէպքեր չեն իրենց մէջ եւ եղած են կիներ՝ որ զոհ գացած են այս կարգի փորձերու։ Թէեւ մասնաւոր վիճակագրութիւն մը կատարելու պատեհութիւնը եւ միջոցները ունեցած չենք, բայց եւդոկիացի հայ կինը միջին հաշւով 4-5 զաւակէն աւելի չի ծնանիր, որոնցմէ ապրողներու միջին թիւն ալ երեքէն աւելի ըլլալ չենք կարծեր [1]։ Դիտելի է նաեւ, թէ աղքատիկ գործաւոր ու տգէտ դասակարգերու մէջ կիներն աւելի բազմածին են քան դիւրակեաց, հարուստ եւ բարեկիրթ դասակարգերու մէջ։ Եւդոկիացի հայ կինը իր խորհելու մասնաւոր կերպն ունի այս խնդրոյն մէջ. «շատ տղան եա՛ փաշին կը վայլէ եա՛ բօշին», կ՚ըսէ. այսինքն թէ մարդ կա՛մ շատ հարուստ ըլլալու է որ կարող ըլլայ բազմաթիւ զաւակներ ըստ աժանւոյն խնամել եւ մեծցնել սպասուհիներու եւ ստնտուներու միջոցաւ, առանց մօր բեռ ըլլալու, կամ շատ աղքատ եւ ստորին դասակարգէ, զուրկ նաեւ ամէն զգացումէ, ինչպէս են բօշաները, որոնց զաւակները շան լակոտներու պէս փողոցները իրենք իրենց կը մեծնան տիղմերու եւ փոշիներու մէջ տապլտկելով, մինչ մայրը անդին իր գործին կը նայի անհոգ անտարբեր։ Բազմածնութեան այս խորշանքը հարկաւ արդի քաղաքակրթութեան նախընծայ ձգտումներէն համարելու ենք։ Մէկ կողմէն հետզհետէ շեշտուող անհատապաշտութիւնը եւ անձնական հանգիստ փնտռելու միտումը, միւս կողմէ կեանքի պայքարին հետզհետէ դժուարացող հանգամանքներուն մէջ բազմաթիւ զաւակներ ըստ արժանւոյն սնուցանելու, կրթելու եւ անոնց համար լաւագոյն վիճակներ ապահովելու դժուարութեան գիտակցութիւնը ստեղծած են միտքերու այս բանաւոր տրամադրութիւնը ընդդէմ բազմածնութեան։

 

Եւդոկիացի կնոջ համար յղութեան վիճակը գրեթէ բան մը չի փոխեր իր ապրելու սովորական կերպերուն մէջ։ Իրաւ, ինչ ինչ զգուշութիւններ ի գործ կը դնեն, բայց երբեք բոլորովին անգործ եւ փափուկ կեանքի մը մեղկութիւններուն չեն յանձներ ինքզինքնին, այլ քիչ բացառութեամբ կրկին կը շարունակեն կատարել իրենց առտնին աշխատութիւնները։ Դժուարին ծննդաբերութիւնները, սակայն, հոս ալ հետզհետէ ծայր տալ սկսած են։ Այս տեսակ պարագաներու մէջ բժիշկին օգնութեան կը դիմուի, մինչդեռ սովորական ծննդաբերութիւնները տեղի կ՚ունենան տեղացի մանկաբարձ կիներու միջոցաւ։

 

Տղաձգան այսինքն ծննդաբեր կանանց տկարութիւնը սովորական պարագաներու մէջ քանի մը օրէն աւելի չի տեւեր եւ ընդհանրապէս ծննդաբերութենէն մէկ շաբաթ վերջը անոնք անկողնէն կ՚ելլեն եւ իրենց սովորական վիճակը կը վերստանան։ Նորածինը մէկ կամ երկու շաբաթ վերջը կը մկրտուի։ Տղաձգան կինը ունի նաեւ քառսունք պահելու սովորութիւն մը, այսինքն՝ ժամանակ մը - որ կրնայ տեւել 15-էն մինչեւ 40 օր ըստ հաճոյս - պարտական է բնաւ տունէն դուրս չելլել։ Իսկ քառսունքէն ելլելու օրը - կիրակի առտու մը իր նորածինին հետ հագուած-շքուած եկեղեցի կ՚երթայ, ուր պատարագէ վերջ տաներէց քահանան մասնաւոր ընթերցումներ կը կատարէ նորածինին եւ իր մօր վրայ ու այսպէսով քառսունքը կը լմննայ։

 

Եւդոկիացի մայրը իր զաւակը անձամբ ինք կը դիեցնէ բացի այն պարագաներէն, ուր կաթ չ՚ունենար։ Քանի մը ամիս շարունակ ամէն օր տաք ջրով կը լոգցնէ իր նորածինը։ Ընդհանրապէս խանդակաթ անձնուիրութեամբ մը ամէն հոգածութիւն եւ գուրգուրանք կը նուիրէ անոր, բայց միեւնոյն ատեն երբ տղան իր լացերովը կամ անհանդարտութիւններովը իրեն շատ սրտնեղութիւն պատճառէ՝ սոսկալի կերպով կը դաժաննայ եւ անէծք չի թողուր կը տեղացնէ անուր գլխուն, ու եթէ տղան քիչ մը մեծ է՝ անէծքներուն երբեմն կը միացնէ նաեւ մէկ երկու կսմիթ կամ ձեռքի հարուած։ Կան նոյն իսկ իրենց պզտիկները չարաչար ծեծող մայրեր. եւդոկիացի մայրերու անէծքի սովորական բանաձեւերն են. «կրո՛ղ, կրողը տեսնէ երեսդ, - գետինն անցնիս, - անկճիդ տակէն հանես, [2] - գետնին տկէն գայ ձայնըդ, - հողերը դնեմ քեզի, - աչիցդ լուսը քէօրնայ, եւ այլն, եւ այլն: Գրեթէ անկարելի է եւդոկիացի մայրերը ետ կեցնել իրենց զաւակները անիծելու այս յոռի ունակութենէն։ Այս պարագային մէջ իրենց առաջին եւ վերջին չքմեղանքը կը կայանայ «մօրը անէծքը չի բռներ» ժողովրդական առածը առաջ քշելուն մէջ, ամէն անգամ որ այդ ունակութեան տգեղութիւնը եւ տղուն դաստիարակութեան վրայ ունենալիք գէշ ազդեցութիւնը իրենց հասկցնել ուզես։

 

Եւդոկիացի մայրը ինչպէս չափազանց է մանկան դէմ իր սրտնեղութիւնը յայտնելու կերպերուն՝ նմանապէս չափազանց է անոր նկատմամբ իր գորովի ու սիրոյ ցոյցերուն։ Ան իր զգացումներուն արտայայտութեանը մէջ չի կրնար պահել բանաւոր չափաւորութիւն մը, եւ հակասական ծայրայեղութիւններու մէջ կը տարուբերի շատ անգամ, այնպէս որ կը նայիս թէ այս վայրկեանին սոսկալի կերպով կ՚անիծէ, կը նախատէ, կը ծեծէ իր տղան, յաջորդ վայրկաենին զանի ողողելու համար փաղաքշանքի ու համբոյրներու տարափով մը, պատրաստ գոհացնելու նաեւ անոր ամէն քմահաճոյքները։ Այս ընթացքը տղաքը կ՚ընէ խեռ ու միանգամայն շփացած։ Այս իսկ է պատճառը որ եւդոկիացի մայրերը իրենց պզտիկներուն վրայ բարոյական ազդեցութիւն չունին գրեթէ։

 

Եւդոկիացի մայրը իր փոքրիկները սիրելու ատեն ունի իր մասնաւոր փաղաքշական բառերու հոյլը - զոր օրինակ՝ «Ձագուկս, եավրուս, գուզիս, հոգիս, ճիկէրս, ճանս, անուշիկս» եւ այլն - զոր յորդառատ կը յեղյեղէ։ Անոնց հետ խօսակցելու ատեն կը գործածէ մասնաւոր մանկական բարբառ մը, զոր օրինակ՝ «կական կըծ արէ» = պտուղը (տանձ կամ խնձոր եւ այլն խած կամ կեր եւ այլն) [3]։ Գիտէ նաեւ օրօրերգներ եւ ուրիշ մանկական երգեր, որոնցմով կ՚օրօրէ եւ կը քնացնէ իր պզտիկը կամ կը խաղցնէ զանի արթնութեան ատեն. սակայն բաղդատմամբ ուրիշ գաւառներու՝ եւդոկիացի մայրերու գիտցած այս կարգի ժողովրդական երգերու թիւը շատ քիչ է եւ գիտցուածներն ալ հատակոտոր բաներ են, այնպէս որ հակառակ փափաքիս՝ չկրցի այս տեսակ ամբողջական երգ մը քաղել, զայն հոս նոյնութեամբ մէջբերելու համար։

 

Պզտիկները քանի մեծնան՝ անոնց պատճառած նեղութիւնները կամ ցաւերն ալ այնքա՛ն կ՚աւելնան. «մեծցաւ, մենծ ցաւ» կ՚ըսէ եւդոկիացի մայրը, բառախաղով մը ակնարկելով այս պարագան։ Ասոր հետ մէկտեղ անոր սէրը իր զաւակներուն վրայ երբեք չի պաղիր. ան մինչեւ վերջը հոգի կու տայ անոնց վրայ, եւ ամէն նեղութիւն յօժարութեամբ յանձն կ՚առնէ անոնց համար, ո՛ր տարիքի կամ վիճակի մէջ ալ գտնուին։ Իր անձնուիրութիւնը, անոնց համար ըրած զոհողութիւնները, անոնց դժբախտութեան օրերուն մէջ իր կատարած դերը շատ անգամ դիւցազնական համեմատութիւններ կ՚առնեն։ Վերջապէս եւդոկիացի մայրերն ալ ընդհանրապէս կը կրեն ա՛յն ազնիւ սիրտը, զոր կը կրեն բոլոր երկիրներու ճշմարիտ մայրերը։ Պէտք է ճշդել սակայն, թէ եւդոկիացի կնոջ մայրական սէրը աւելի բնազդի վրայ հիմնուած է քան դատողութեան։ Ան այս տեսակ բնազդական կոյր սիրով մը իր զաւակներուն փարած՝ զանոնք չափահասութեան հասցնելէ վերջն ալ չի կրնար հանդուրժել որ անոնցմէ մին իսկ իր քովէն հեռանայ։ Ասոր համար է որ իր աղջիկները կը դժուարի օտար քաղաքներ հարս տալ, նոյն իսկ մերժելով երբեմն ամուսնութեան նախանձելի առաջարկներ, եւ ասով իր աղջկան բախտը կապելով։ Միւս կողմէ իր մանչ զաւակներն ալ չ՚ուզեր օտար քաղաքներ ղրկել ուսում առնելու կամ գործի համար։ Բազմաթիւ մայրեր այսպէսով մայրական կոյր սիրոյ զոհ տուած են իրենց զաւակներուն յուսալից ապագան։

 

Եթէ խնդիր ըլլայ քննել թէ եւդոկիացի մօր սէրը աղջիկ զաւակներո՞ւ վրայ աւելի կ՚ըլլայ թէ մանչերու, թերեւս սա չափը միայն կրնայ հատատուիլ, թէ այդ սէրը շատ անգամ աւելի տեւական հանգամանք մը ունի աղջիկներու նկատմամբ քան թէ մանչերու, քանզի մանչը չափահասութենէն վերջ տնէն դուրս գործի կեանքը ընդգրկելով եւ մօրը հանդէպ աւելի անկախ դիրք մը բռնելով, երբեմն ալ իր ամուսնութեամբը ընտանեկան կարգ մը անհամաձայնութեանց պատճառներ ստեղծելով տան մէջ, կարծես թէ հետզհետէ կը կորսնցնէ սրտի մօտիկ հանգամանքը իր մօր քով, մինչ աղջկան համար այդ պատճառները գոյութիւն չունին եւ հարս ըլլալէ վերջ ալ ան կը շարունակէ մնալ իր մօր հլու հպատակ սիրելին։ Ստոյգ է որ ամէն տեղ ալ մայրերը իրենց աղջիկներու սրտակից մտերիմներն են միանգամայն, մինչդեռ մանչերուն՝ մայրերը միայն։ Այս հանգամանքէն օգտուելով է որ բարոյապէս ինկած մայրեր շատ անգամ իրենց աղջիկները կը քաշեն կը տանին իրենց ետեւէն այն ճախճախուտներուն մէջ, ուր արդէն իրենք կը գտնուին եւ դժբախտաբար Եւդոկիոյ մէջ ալ կան այդ տիպարներէն մայրեր՝ որ իրենց աղջիկները անբարոյականութեան առաջնորդած են։

 

Այս բացառիկ անբարոյական մայրերէ զատ՝ կան նաեւ որդիատեաց մայրերու սակաւաթիւ տիպարներ ալ։ Պատահած չէ որ մայր մը իր զաւակը ատէ անոր տղայութեան ատեն, բայց երբ զաւակը չափահաս կ՚ըլլայ, կրնան իրենց մէջ ծագիլ ինչ ինչ խնդիրներ, որոնք տեղի տան որդիատեաց հակակրութեան մը, որ կրնայ հետզհետէ ատելութեան եւ թշնամութեան փոխուիլ, եթէ մայրը բնական յոռի նկարագիր մըն է որ կը կրէ։ Ընդհանրապէս այս տեսակ ատելութեանց տեղի տուող պատճառները նիւթական խնդիրներ են - զոր օրինակ՝ ժառանգական վէճ մը - որ հետզհետէ արծարծելով մայր եւ որդի իրարու դէմ կը գրգռէ եւ կու գայ ատեն մը, որ մօր սրտին մէջէն մայրական գորովի ամէն զգացում արմատէն կը քանդուի եւ ա՛լ հոն անօրինակ ու կատաղի ատելութիւն մըն է, որ կ՚եռայ ընդդէմ զաւկին։ Շատ տարօրինակ է որ ամենէն անարգ ու յոռի վարք ու բարքի տէր, նոյն իսկ իրենց մայրերը չարաչար ծեծող զաւակներ գտնուած են եւ դադրած չեն իրենց մօր գորովը վայելելէ, մինչդեռ շահամոլութեան կիրքը - կ՚երեւի աւելի զօրաւոր քան մայրական սիրոյ բնազդը - շատ անգամ կարող կ՚ըլլայ սպաննել մայրական սէրը եւ մայրը հանել զաւկին դէմ։

 

Պէտք չէ մոռնալ. յիշել եւդոկիացի խորթ մօր տիպարը, որ մասնաւոր ուշագրաւ հանգամանք մը չունի եւ կը նմանի ամէն երկիրներու խորթ մօր, որ անպատճառ իր հարազատ եւ խորթ զաւակներուն մէջ խտիր կը դնէ, որ գէշ աչքով կը նայի խորթերուն վրայ ու պէտք եղած խնամքը չի տանիր անոնց, որ նոյն իսկ զանոնք կը ծեծէ ալ։ Ասոր հետ մէկտեղ տեսնուած են խորթ մօր ազնուագոյն տիպարներ ալ։

 

Եւդոկիացի մայրը նորօրինակ գորովագութ հանգամանք մը կը ստանայ երբ թոռներու տէր կ՚ըլլայ եւ կը դառնայ մեծ մայր կամ մամ։ Արդէն ամենէն ցանկալի փափաք մըն է իրեն համար զաւակները ամուսնացնելը. մայր մը որ մանչը չկարգած կամ աղջիկը հարս չըրած կը մեռնի՝ «աչքը բաց» կ՚երթայ, իրենց բացատրութեամբը։ Զանոնք ամուսնացնելէ վերջ ալ թոռներ տեսնելու բուռն ցանկութիւնը կ՚ար-թըննայ իր մէջ, եւ երբ այս ցանկութիւնն ալ գոհացում կը գտնէ՝ ա՛լ իր ուրախութիւնը չափ չունի։ Ան գորովի մարմնացումն է իր թոռներուն համար, զորս խանդակաթօրէն կը սիրէ եւ կը պաշտպանէ իր թեւերուն տակ մօրը կամ հօրը խստութիւններուն դէմ։ Ան մշտարթուն հսկողն է՝ իր թոռներուն օրօրոցին եւ անկողնին վերեւ, անոնց ցաւին ցաւակիցը եւ հիւանդութիւններուն սփոփիչը, զի գիտէ նաեւ ի հարկին ի գործ դնել առտնին տարրական բժշկութիւն մը՝ մասնաւոր տնական դեղերով կամ այլ դարմանական միջոցներով։ Վերջապէս ան իր թոռնիկներուն նուէրներ բաշխող, անուշ հէքեաթներ պատմող, յաւէտ բարի, յաւէտ ներող մամն է, որուն բերնէն երբեք խիստ խօսք մը չ՚ելլեր թոռնիկին դէմ ինչքան ալ չարութիւններ գործէ ան։ Կան բազմաթիւ մամեր որ իրենց թոռները անձամբ իրենք կը խնամեն գրեթէ կատարելով մայրութեան բոլոր պարտականութիւնները։ «Թոռը զաւկէն աւելի անուշ կըլլայ», կ՚ըսէն մեր մամիկները։ Ստուգիւ շատ սքանչելի է մամերու այս անձնուիրութիւնը։

 

ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ

 

[1] Այս ըլլալու է պատճառը որ Եւդոկիոյ հայ բնակչութեան թիւը զգալի աճում մը ցոյց տուած չունի, զի ժողովուրդ մը աճելու համար անպատճառ ծնունդներու միջին թիւը 4-5 էն աւելի ըլլալու է։ (Տե՛ս Dr Daniel G. Brinton-ի «Ժողովրդոց հիւանդութիւններըե թարգմ. Վարսամ, «Արեւելեան Մամուլ» թիւ 39, էջ 919)։

 

[2] Այս անէծքը կ՚ակնարկէ անցեալ դարերու մէջ տեղի ունեցած եւ «մենծ մահ» անունով ժողովրդեան մէջ յիշատակը պահուած ժանտախտի ահռելի համաճարակի մը մասնաւոր ախտանշանը-ականջին տակը գոյացող մահացու այտուցք մը։

 

[3] «Եւդոկիոյ հայոց գաւառաբարբառը» անունով հրատարակած ուսումնասիրութեանս բառացուցակի մասին մէջ դրած եմ նաեւ Եւդոկիոյ բարբառին մանկական բառերն ալ։ Ծանօթ լեզուաբան Պր. Հրաչեայ Աճառեան «Հայ մանկական բարբառի մասին» առջի տարին հրատարակեց կարի շահեկան ուսումնասիրութիւն մը։

 

 «ԺԱՄԱՆԱԿ»/Պոլիս

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture