Հայ քաղբանտարկեալ Համբիկ Սասունեան ազատ պիտի արձակուի... Հայաստանի նախագահը ընդունած է Մակունցը, Մարուքեանն ու Աբովեանը... Սուրիոյ մէջ ռուս-թրքական պատերազմ տեղի կ՚ունենայ. Յոյն զինուորական... Արեւմուտքի եւ Արեւելքի միջեւ Էրտողանի լարախաղը կրնայ շուտով տապալիլ...
«ԼՂ հակամարտութիւնը կարգաւորուած չէ, ազգերու միջեւ թշնամանքը կը շարունակուի». Թոմաս տը Վաալ
«ԼՂ հակամարտութիւնը կարգաւորուած չէ, ազգերու միջեւ թշնամանքը կը շարունակուի». Թոմաս տը Վաալ
20 Փետրուար 2021 , 22:08

BBC-ի ռուսական ծառայութենէն կը կարդանք, «Քարնէկի հիմնադրամի» աւագ գիտաշխատող՝ Թոմաս տը Վաալի զեկոյցը, փետրուարի սկիզբին Ղարաբաղի մէջ տիրող իրավիճակի մասին, ուր Տը Վաալ ներկայացուցած է դիւանագիտական, քաղաքական, տնտեսական եւ մարդասիրական խնդիրներ, որոնք մնացած են չկարգաւորուած պատերազմէն ետք:

Զեկոյցի հեղինակը, մասնաւորապէս, գրած է, որ Ղարաբաղի համար պատերազմը աւարտած է երեք ամիս առաջ եւ յաղթողն ու պարտուողը փոխուած են տեղերով, սակայն հակամարտութիւնը կարգաւորուած չէ. ատրպէյճանցիներու եւ հայերու միջեւ թշնամանքը կը շարունակուի, իսկ Ռուսաստանը կանգնած է դժուար ընտրութեան առջեւ։

Տը Վաալ պնդած է, որ 10 նոյեմբերին ստորագրուած հրադադարը վերջ չէ տուած հակամարտութեան, կողմերը տարբեր ձեւով կը մեկնաբանեն եռակողմ յայտարարութեան կարճ բնագիրը։ Օրինակ, ինչ կը վերաբերի հայկական զօրքերը Ղարաբաղէն դուրս հանելու դրոյթին, Երեւանը կը համարէ, որ այս կը վերաբերի բացառապէս այն շրջաններուն, որոնք անցած են ատրպէյճանցիներուն, Պաքուն` հակառակը կը յայտարարէ, որ հայկական ուժերը պէտք է դուրս ելլեն ամբողջ Ղարաբաղի տարածքէն, ներառեալ` հայկական կողմին մնացած շրջաններէն եւ աւելին՝ հայաստանեան պաշտօնեաները Ղարաբաղ այցելելէ առաջ պէտք է թոյլտուութիւն ստանան Ատրպէյճանի իշխանութիւններէն։

Զեկոյցը նշած է նաեւ, որ չկայ փոխըմբռնում Պաքուի եւ Հայաստանի միջեւ գերիներու վերադարձի հարցով։

Ալիեւի, Փաշինեանի եւ Փութինի ստորագրած համաձայնագրի կէտերէն մէկը ռազմագերիներու եւ զոհուածներու մարմիններուն վերադարձի մասին է։ Երեք ամիս անց, սակայն, այս թեման կը մնայ ցաւոտ խնդիր: Տասնեակ, իսկ որոշ գնահատականներով՝ 100-էն աւելի հայ գերիներ կը մնան Ատրպէյճան, եւ անյայտ (բայց ոչ մեծ) թիւով ատրպէյճանցիներ դեռ կը գտնուին հայկական գերութեան մէջ։ Աւելին` 60-էն աւելի հայեր գերի վերցուած են պատերազմի աւարտէն յետոյ, եւ Պաքուն կը ցանկայ զանոնք դատել, որպէս յանցագործներ, այլ ոչ թէ վերադարձնել, որպէս ռազմագերիներ, նշած է զեկոյցը։

Հեղինակը անդրադարձած է նաեւ Թուրքիոյ դերին` շեշտելով, թէ 10 նոյեմբերի յայտարարութիւնը ոչ մէկ կերպ չի կարգաւորեր Թուրքիոյ դերը Ղարաբաղի մէջ, սակայն վերջին մէկ տարուայ ընթացքին, ան դարձած է տարածաշրջանային գործընթացներու առանցքային մասնակից։ Թրքական ռազմական սարքաւորումները, առաջին հերթին հարուածային անօդաչու սարքերը, կարեւոր դեր խաղցած են մարտադաշտին վրայ Ատրպէյճանի յաղթանակի գործով: Զեկոյցով նշուած է` բայց Անգարան նաեւ կը յաւակնի մասնակցիլ դիւանագիտական գործընթացին՝ խիստ քննադատելով ԵԱՀԿ Մինսքի խումբը։ Այսօր Թուրքիան միայն սահմանափակ դեր ստացած է Ռուսաստանի հետ Աղդամի մօտ համատեղ մշտադիտարկման կեդրոնի ծիրէն ներս։ Ռուսաստանի հետ պայմանագրի համաձայն՝ թուրք զինուորականները առանց լքելու կեդրոնը զինադադարին կը հետեւին անօդաչու թռչող սարքերու տեսանիւթերով:

Զեկոյցին մէջ մտահոգութիւն կայ ատրպէյճանական վերահսկողութեան տակ անցած հայկական միջնադարեան քրիստոնեայ մշակութային յուշարձաններու ճակատագրին հետ կապուած։ Տը Վաալ գրած է, որ կայ վտանգ, որ ատրպէյճանական կողմին անցած տարածքներէն ներս պարզապէս չի մնայ հայկական հետք։

Զեկոյցի հեղինակը նաեւ արձանագրած է, որ Մինսքի խումբը կորսնցուցած է իր հեղինակութիւնը, եւ այսօր, իրական ազդեցութիւն Ղարաբաղի մէջ ունի միայն Ռուսաստանը: Տը Վաալ նշած է նաեւ, որ Միացեալ Նահանգները բաւական կրաւորական է Ղարաբաղի մէջ, իսկ Ֆրանսան չի ընկալուիր, որպէս չեզոք միջնորդ Ատրպէյճանի կողմէ:

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture