«Մի զարմանաք եթէ ըսեմ, որ այսօր Պէյրութի մէջ կան ընտանիքներ, որոնց զաւակները անօթութեան մէջ են» Ռոզեթ Ալեմեան... «Ուրախ եմ մրցանակ ստանալ Ցեղասպանութենէն ետք վերապրածներու թոռներէն». Միրզա Դինային ստացաւ «Աւրորա»ի մրցանակ... Լիբանանեան բանակը պաշտպանեց ցուցարարները (Տեսանիւթ)... Մարդիկ չեն փոխուիր...
«Ճիշդ է, որ Դամասկոս եւ Անգարա տարբեր բեւեռներու վրայ են, սակայն քիւրտերու հարցով անոնց շահերը կը նոյնանան». Արմենակ Թոքմաճեան
«Ճիշդ է, որ Դամասկոս եւ Անգարա տարբեր բեւեռներու վրայ են, սակայն քիւրտերու հարցով անոնց շահերը կը նոյնանան». Արմենակ  Թոքմաճեան
09 Հոկտեմբեր 2019 , 12:21

«Արեւելք»ի հարցերուն կը պատասխանէ «Քարնէկի հիմնարկ»ի փորձագէտ Արմենակ Թոքմաճեանը.

 

-Ինչպէ՞ս կը բնութագրէք Անգարայի մէջ երեք ղեկավարներու՝ Փութինի, Էրտողանի եւ Ռուհանիի մէջ վերջերս կայացած  հանդիպման  արդիւնքները։


Նախագահներ՝ Փութին, Էրտողան եւ Ռուհանի, Սոչիի եւ Անգարայի մէջ տեղի ունեցած հանդիպումները յանգեցան սուրիական հակամարտութեան առընչութեամբ քանի մը կարեւոր որոշումներու։

Օրինակ՝ Իտլիպի հարցով։ Այս հանդիպումներէն յետոյ քիչ հաւանական է սուրիական պետական զօրքի կողմէ նոր յարձակում մը։ Մանաւանդ այն հանգամանքին, որ Անգարան կը ցանկար Իտլիպի մէջ երկարաժամկէտ զինադադարի հաստատում, այնուամենայնիւ այս զինադադարն ալ նախորդներուն պէս պիտի ըլլայ ժամանակաւոր։

Եռակողմ հանդիպումները գրեթէ աւարտին հասցուցին «Սահմանադրական Յանձնաժողով»ի կազմաւորման գործընթացը։ Սակայն շատ յոյսեր պետք չէ կապել այս յանձնաժողովին հետ,  որովհետեւ իր սահմանափակ իրաւասութիւններով հազիւ  պիտի կարողանայ  լուրջ փոփոխութիւններ մտցնել Սուրիոյ կառավարման համակարգին մէջ։ Ի վերջոյ հակամարտութեան մէջ ներգրաւուած գերիշխող ուժերու կամքն է որ   պիտի որոշէ Սուրիոյ ապագան:


-Նկատեցինք նաեւ որ թրքական կողմի պահանջքը ապահովական գօտի ստեղծելու վերաբերեալ իր առաջին քայլերը նետեց, սակայն ամբողջական չեղաւ:  Այս առումով ի՞նչ   զարգացումներու  սպասել։


Եռակողմ հանդիպումներու ընթացքին Թուրքիոյ նախագահ Էրտողանը իր ելոյթներուն մէջ առիթը չկրոսնցուց ամերիկացի գործընկերներուն յիշեցնելու, որ Թուրքիան պատրաստ է առանձինն  «ապահովական գօտի» ստեղծել Սուրիոյ հիւսիսը։ Այդ ուղղութեամբ փոքր առաջընթաց կայ, բայց ամենայն հաւանականութեամբ այս հարցով ամերիկեան կողմը յստակ, երկարաժամկէտ համաձայնութեան չկարողանայ հասնիլ Անգարային հետ։ Պաշտօնական Անգարայի համար այս գօտիի ստեղծումը ազգային անվտանգութեան հարց է։ Միեւնոյն ատեն այդպիսի քայլ մը կ'ենթադրէ աւելի խորանալ սուրիական հակամարտութեան ճահիճին մէջ։

 

-Ընդհանուր խօսակցութիւններու մէջ նաեւ կը խօսուի Իտլիպը, Սուրիոյ իշխանութիւններուն յանձնելու թրքական կողմի ծրագրին եւ անոր փոխարէն թուրք-սուրիական համագործակցութեան սկիզբի մը մասին, յատկապէս քրտական շրջաններու կտրուածքով, այսինքն հիւսիսային այն հատուածները, որոնք քիւրտերու տրամադրութեան տակ են, այնտեղ նաեւ համատեղ գործողութիւններ կրնան կատարուիլ մէկ կողմէ Սուրիոյ իշխանութիւններուն եւ միւս կողմէ Անգարայի կողմէ: Այսպիսի  սցենար մը հաւանական է՞։


Սուրիոյ մէջ ծաւալած պատերազմին պատճառով Թուրքիան եւ Սուրիան կանգնած են հակառակ բեւեռներու վրայ, բայց քրտական հարցով անոնց կը միացնէ ընդհանուր շահը։ Երկուքին համար ալ անձանկալի է Սուրիոյ հիւսիս-արեւելեան հատուածին մէջ ունենալ Ամերիկայի աջակցութիւնը վայելող քրտական ուժ։ Այսօր ստեղծուած իրավիճակը առաջին հերթին շահաւէտ է Դամասկոսի համար, որովհետեւ քրտական ուժերը կորսնցնելով վստահութիւնը դաշնակից՝ Ամերիկայի նկատմամբ, ուշ թէ  շուտ  պիտի վերադառնան Դամասկոսի գիրկը:

Ինչ կը վերաբերի Իտլիպը փոխանակելու հարցին, սկզբունքօրէն այսպիսի «քաղաքական խաղեր» հնարաւոր են եւ կրնան պատահիլ Սուրիոյ հակամարտութեան ընթացքին։ Բայց կը կարծեմ, որ  Իտլիպի պարագային փոխանակման հաւանականութիւնը տուեալ պահուն քիչ է։ Այս տեսակէտը հաստատող տարբեր հիմքեր կան։ Օրինակ՝ Անգարան տասներեք ռազմական դիտակէտեր ունի Իտլիպի  մէջ  եւ հեշտութեամբ իր զօրքերը դուրս  պիտի  չբերէ  այնտեղէն։ Միեւնոյն ատեն Թուրքիան Իտլիպը յանձնելով սուրիական պետութեան կը ստեղծէ փախստականներու մեծ ալիք մը, որու միակ փախուստի ճանապարհը  պիտի ըլլայ  Թուրքիան։ Մինչդեռ Անգարան այսօր կը փորձէ իր երկրին մէջ բնակող փախստականներու թիւը կրճատել, երբեմն նոյնիսկ զանոնք  դէպի   Իտլիպ  արտաքսելով (refoulement)։

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture