Սահակ Սարգսեանն այցելեց Պատրիարքարան եւ փոխանցեց նախարար Մնացականեանի շնորհաւորագիրը... Արցախա-ատրպէյճանական հակամարտ զօրքերու շփման գոօտիին հակառակորդը խախտած է հրադադարի պահպանման ռեժիմը... Իսրայէլի մէջ դարձեալ ընտրութիւններ... Տ. Սահակ Բ. Պատրիարք՝ չորս ճանապարհներու սրբազան ուղեւորը...
«Յաճախ Պոլսոյ մէջ ես չեմ կարողացած Հոբայի նման բարձր հայերէն խօսիլ ու բարձր կենաց ըսել». Ռաֆֆի Ուզունեան (Լուսանկարներ)
«Յաճախ Պոլսոյ մէջ ես չեմ կարողացած Հոբայի նման բարձր հայերէն խօսիլ ու բարձր կենաց ըսել». Ռաֆֆի Ուզունեան (Լուսանկարներ)
18 Յունիս 2019 , 23:58

«Արեւելք»ի հարցերուն կը պատասխանէ վերջերս Համշէն (Հոբա) այցելած լոնտոնահայ Ռաֆֆի Ուզունեանը:

 

 -Ի՞նչ առիթով Հոբա  (Համշէն) այցելեցիր:


Կը գտնուի Լեհաստան, եւ ուզեցի դարձեալ Կարս եւ Անի երթալ ընկերոջ մը հետ, որ  երբեք  չէր  եղած  այդ կողմերը։ Պայմանաւորուեցանք Թիֆլիս հանդիպիլ եւ հոնկէ Պաթումի անցնիլ: Իսկ Հոբան  Պաթումիէն  40 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ է:  Նախքան այս այցս, արդէն երկու անգամ Հոբա եղած էի եւ համշէնցի ծանօթներ ձեռք ձգած։ Այս անգամ, նախքան երթալս, իրենց հետ կապ հաստատեցի եւ անոնք զիս  դիմաւորեցին եւ այդպիսով ալ  երկու օր հոն անցուցի:

 


 


 

-Ինչպէ՞ս  գտար Հոբան, ժողովուրդը, մթնոլորտը, մարդոց մտածելակերպը: 


Հոբան շատ հետաքրքրական, պզտիկ քաղաք մըն է, բնակչութեան  գրեթէ կէսը համշէնցի հայեր են եւ միւս կէսն ալ՝ լազ են. լազերը վրացիներ են, որոնք համշէնցիներու նման, գոնէ թուղթի վրայ, շատոնց իսլամացած են, որպէսզի կարողանան  այնտեղ հանգիստ  կեանք մը վարել: Ուրեմն, ինչպէս ըսի, հիմնականին մէջ Հոբայի  մէջ համշէնահայեր ու լազեր  են։ Այնտեղ ազգութեամբ թուրքեր համարեայ չկան,  թերեւս միայն ոստիկանութեան եւ կառավարական ծառայութիւններու աշխատակիցները թուրքեր են,  սակայն  քաղաքը, իր մշակութային դիմագիծով, կը զգացնէ, որ   կը գտնուիս Թուրքիոյ   մէջ: Շատ տարբեր զգացում մը կ՚ապրիս հոն, շատ հանդարտ, պարզ տեղ մըն է Հոբան: Ես Թուրքիոյ մէջ շատ շրջաններ գացած եմ եւ կրնամ ըսել, որ միայն Հոբայի մէջ կրցած եմ դուրսը, ճաշարանի մէջ, օտարներու   հետ նստելով, բացէ ի բաց հայերէն խօսիլ. ես Պոլսոյ մէջ օրինակ, Հոբբայի նման, չեմ կրցած ազատ հայերէն խօսիլ, հայերէնով կենաց խմել: Հոբայի մէջ կը մոռնաս, որ Թուրքիոյ մէջ ես, որ՝ կրնան քեզի յանկած վնասել,  ես միշտ լաւ զգացած եմ հոն:


 


 

-Ժողովուրդը ինչպէ՞ս կ'ընդունի հայ մը, երբ Հոբա երթայ, ի՞նչ կ'ըլլայ անոնց մօտեցումը:


Իմ  կարծիքովս  Հոբայի  մէջ  միշտ ալ  լաւ  վերաբերած են   հայերուն:

 


 

-Կրնա՞նք ըսել, որ Հոբայի ժողովուրդը հայեր են: 


Համշէնի ժողովուրդը ճիշդ է, որ Թուրքիոյ քաղաքացի ըլլալով ձեւով մը թուրք կը համարուի, բայց անոնցմէ շատերը գիտեն, որ իրենց արմատները հայկական են, կ'ընդունին եւ հանգիստ   կը  վերաբերին  այդ  գաղափարին: Սակայն ամէնքը այդպէս չեն,  կան նաեւ շատ ազգայնական համշէնցիներ, բայց Հոբայի մէջ ես այդ մէկը չեմ զգացած։ Միայն մէկ անգամ վիճաբանութեան մը ականջալուր եղած եմ, ուր ինծի ծանօթ համշէնցի մը, ուրիշ համշէնցիի մը հետ կը վիճէր, ըսելով, որ մենք հայ ենք, թուրք չենք, սակայն այդ մարդը կը պնդէր որ ինք հայ չէ, այլ համշէնցի է: Եւ ես մտիկ կ'ընէի անոնց վէճը, շատ հետաքրքրական էր, մեր քով նստած էր նաեւ երեւանցի  պատմաբան մը, որ համշէնցիներու մասին գիրք գրած է, եւ ան նստելով այդ մարդուն քով, հետաքրքրուեցաւ, թէ իր արմատները ուրկէ՞ են եւ անոր ըսաւ՝ լաւ, եթէ դուն հայ չես զգար, խնդիր չկայ, բայց գիտցիր, որ քու արմատներդ հայկական են: Շատ հետաքրքրական վիճաբանութիւն մըն էր, գարեջուրի  սեղանին շուրջ, ես ալ արձանի պէս հոն նստած էի, շատ զարմացած էի իմ շուրջ կատարուածով: Գիտեմ, որ ուրիշ գիւղեր կան, ուր ապրող համշէնցիները, ազգայնական թուրք ըլլալով,  դէմ են հայ կոչուելու, բայց ես այդ գիւղերը չեմ գացած, ինծի խորհուրդ տուած են հոն չայցելել, որովհետեւ, որպէս սփիւռքահայ, կրնաս խնդիրներու հանդիպիլ, եւ շատ դէպքեր գրանցուած են, որ հայեր գացած են այդ գիւղերը եւ հարցեր ունեցած են:

Հետեւաբար, կը կարծեմ ձեր հարցը, թէ համշէնցիներուն կարելի՞ է հայ կոչել, թէ՞ ոչ, կապուած է ուղղակի ժողովուրդին հետ: Սա  անհատական   որոշում է ի վերջոյ, ու մենք պարտաւոր ենք  յարգել  այդ  որոշումը։ Իմ փորձառութենէս ելլելով սակայն, ինծի հանդիպած համշէնցիներուն մեծամասնութիւնը լաւապէս գիտէ իրենց արմատները եւ հանգիստ կ'ընդունի այդ փաստը, որ իրենք ե՛ւ թուրք են, ե՛ւ համշէնահայ:


 


 

-Իսկ ի՞նչ է անոնց կրօնքը, իսլամ են, թէ՞ քրիստոնեայ, եւ ինչպէ՞ս կը վարուին հայու մը հետ, որ Հոբա կ'այցելէ:

 

Կրօնքի   պարագան   շատ հետաքրքրական է, թուղթի վրայ, թրքական ինքնութեան փաստաթուղթին վրայ համշէնցիները, կարծեմ բոլորը, որպէս իսլամ նշուած են, բայց իրականութիւնը Թուրքիոյ մէջ շատ տարբեր է։ Թուրքիոյ մէջ համարեայ  ամբողջ  բնակչութիւնը գրանցուած  է որպէս իսլամ, իրենց քարտերուն վրայ, բայց Թուքիան աշխարհիկ հանրապետութիւն է:     Կրնամ ըսել  ուրեմն, համշէնցիներու կրօնքը իսլամութիւնն է, եւ կը կարծեմ անոնց մէկ մասը իրենց կրօնքը ազգութենէն եւ արմատներէն աւելի բարձր կը դասեն, բայց իմ փորձառութեանս մասին եթէ պիտի պատմեմ, ես այդպիսի մարդոց չհանդիպեցայ։ Համշէնցիներու մեծամասնութիւնը, որոնց հետ  ծանօթացայ եւ շփուեցայ, աւելի աշխարհիկ են, քան կրօնական, բան մը, որ  հիմա շատ տարածուած երեւոյթ է Թուրքիոյ մէջ։  Արեւմուտքի, Եւրոպայի եւ Հայաստանի մէջ յաճախ մարդիկ կը խորհին, որ Թուրքիան   միատարր   երկիր  է, բայց գետնի վրայ իրականութիւնը  այլ է:

Պէտք է յիշեմ նաեւ, որ  համշէնցիները հին ժամանակներէ  ի վեր  կրնօափոխ եղած են։

 



-Անոնք մօ՞տ են հայկական մտայնութեան, աւանդութիւններուն, հիւրասիրութեան: 


Դժուար է ըսել, թէ   անոնք հայ են կամ ոչ, որովհետեւ մարդ կրնայ տարակարծիք ըլլալ այդ հարցին  շուրջ: Հայերը, որ Օսմանեան կայսրութեան օրերէն հոն ապրած են եւ մինչեւ հիմա  ալ հոն կ'ապրին, հիւրընկալութեան եւ այլ առումներով, շատ տարբեր չեն 150-200 տարի առաջուայ իրենց նախնիներէն. այդ առումով, կրնամ ըսել իմ հետս շատ ջերմ էին եւ ես այդ վերաբերմունքի ձեւը կը կապեմ  իմ  նախնիներու   մօտեցումներուն ու սովորութեանց: Ու պէտք  է անպայման  նշեմ, որ ի  պատիւ իրենց,  համշէնցիները    շատ  աւելի  ազատ ու անկաշկանդ են,  քան Պոլսոյ  մէջ ապրող  մեր հայրենակիցներէն  շատ շատերը։


 

 

 

 

 


Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture