Երուսաղէմի համար ամէն ինչ պիտի ընենք. Լիբանանցի երեսփոխանի լացը ուղիղ եթերի ժամանակ (Տեսանիւթ)... Կը շարունակուին «Ֆրանսայի Արցախի օրեր» փառատօնին նախատեսուած միջոցառումները... Հուսիները թաղած են նախկին նախագահ Սալէհի դիակը... Միասնականութիւնը եւ հայ քաղաքական մշակոյթը.Վ.Թէնպէլեան...
Ինտրան Այվազովսքիին մասին. «Սեւ ծով, Այվազովսքի, Աստուած»
Ինտրան  Այվազովսքիին  մասին.   «Սեւ ծով, Այվազովսքի, Աստուած»
29 Սեպտեմբեր 2017 , 13:04

Այվազովսքին մեռեր է: Ահա աներեւակայելի բան մը: Միթէ ջնջո՞ւմ մըն է հզօր ծերունիին մահը, միթէ այն վախճաններէն չէ՞ աս, որ սուգի տեղ զմայլում մը կը ծնին: Հիմա մեռած է կ’ըսեն, որո՞ւ հոգ. քանի որ ահագին կենդանութիւն մը ունեցաւ, քանի որ մարդ անոր կեանքովը նախապաշարուած է անգամ մը: Բացարձակապէս կ’ապրէր կոր անիկա, բիւրապատիկ կեանքերու միաձոյլ կենդանութեամբը: Իր ամբողջ անձը կորովին ձեւաւորումն էր. վարդագոյն, լուսաւոր. կը զգայիր իր անձն ի վեր նայելով, իր թաթէն մինչեւ իր գլուխը՝ թէ խաղաղ ու գերագոյն ոյժ մըն էր: Կը զգայիր թէ իր խաժ ոլորտին մէջն էր, կանգուն, հոյակապ՝ ինքնին կ’ըսէիր, գրեթէ արցունքով մը, թէ Ծովապետն է, կ’ըսէիր թէ անշուշտ իր աչքին առջեւ հորիզոններ կային միշտ. յաւերժապէս հեռացած. գոլորշիներու մէջ եթերացած լեռներ. թէ անընդհատ կը տեսնէր ճերմակ ամպերու ամբարձումը կապոյտին մէջ. մրրկալի իրիկուններու մէջ բռնկած ամպերու ամեհի թռիչը. իր աչքին առջեւէն երկնային ժպիտներու հոյլեր, ծովային ծիծաղներու վոհմակներ կը թռչէին. անշուշտ, իր նայուածքին առջեւ, վարը, ամայութիւններու մէջ յաւիտենական ծով մը կը տապալէր: Անբաւութեան բոլոր լուսատարր հոսանուտութիւնները իր կոչող տեսողութեան շառաւիղին հանդէպ կը լուսաւորուէին, անհունին տեսիլները զմայլումով կը շնչէր, ու կ’իւրակերտէր զանոնք երանութեամբ: Գիտէր զանոնք վասնզի կը սիրէր զանոնք. քանի որ ոչ թէ իր արուեստագէտի նիւթերը՝ այլ իր մարդու տարրերն էին անոնք, քանի որ անեզրութեան շարժումէն ու լոյսէն տարրուած էր ինքը. այսինքն անեզրութեան ենթակայական զուարթութենէն, զոր կ’առարկայացունէր իր գիտակցական էակի զուարթութեամբը տիեզերքին վայրենութիւնը ժպտեցնելով: Քանի որ ամեն գեղարուեստական երկ համապատասխան իրականութեան քննադատութիւնն է ըստ արուեստագէտին՝ ինքը՝ երանգներու ու գիծերու երջանկութեամբ մը բնութիւնը կը վերստեղծէր: Իրմէն ուրիշ բան չէր յաւելուր այլ քաղցրութիւն, ժպիտ, լոյս: Ահեղ նիւթերուն մէջ չես գիտեր ինչ անշօշափելի երանգ կը դնէր. ինչ անուշութիւն, որ ատիկա կը թուէր երկինքին երանութիւնը, լեռներուն խաղաղութիւնը, ամպերուն, թռչուններուն հրճուանքը. ծովուն զուարթութիւնը ըլլալ, կարող բաներուն ուրախութիւնը ըլլալ – որովհետեւ իր հսկայի ուրախութիւնն էր ան. իր տեսիլներուն տէրը եղած ըլլալու, եւ աւելի քան ատիկա՝ զանոնք խմած, իւրացուցած ըլլալու, զանոնք ներկազմած (élaboré) ու արտադրած ըլլալու ժպիտը: Իր մէջը, անընդհատ՝ ծածկայուն (latent) ծով մը կ’ուռէր: Կարողութեան ինքնարբեցումը, անձնական ու տիեզերական ըմբռնումին ուրախութիւնը ունէր. աստուածային լաւատեսութեամբ մը կը թուէր անհունը քաղցրախառնել: Անփոփոխելի տարրին անհաւասարելի երեւակայողը, անրջաստեղծողը եղաւ, որովհետեւ իր գիծերուն, գոյներուն, ոգիին զուարթութեամբը բնութեան մռայլը բարեխառնեց եւ ստեղծագործութեան լաւատեսութիւնը պատմեց: Իր ծովը՝ թարշիշի, զմրուխտի, բիւրեղի լոյսեր ունէր. մեղեսիկի անբացատրելի քաղցրութիւններ. ծովուն մէջ ծիածան կը խառնէր: (*) Երկինքով ու անդրաշխարհով լեցուն յոյզ մըն էր իր ալիքը. իր խարակները շքեղ վայրենութեամբ մը կ’ամբարտակուէին. իր տարմորորներուն ճերմակ թռիչը վճիտ ցնորակոծում մըն էր. իր հորիզոններուն ամայութիւններէն անդին Աստուած կար, իր ամպերը փառաբանութիւններ էին. իր նաւաբեկութեանց մէջ զարհուրելի երանութիւն մը կը խորդար: Թոյլ կու տար նաւերուն՝ առագաստալիր սահիլ ջուրերուն վրայ. կամ նաւերը կ’ընկղմէր ահարկու փոթորիկներու մէջ, որովհետեւ անոնց շքեղ երթը կամ ծովամոյն ընկլուզումը գեղեցիկ էին: Կ’ուզէր որ զմրուխտէ ալիքի մը վրայ անվեհեր մարդիկ թիավարէին, ապահով, կամ կ’ուզէր որ խեղդուէին անոնք. նաւակնին ալ ժայռերուն վրայ ջախջախուէր: Բայց իր հանճարը հաւասարապէս բարի էր. որովհետեւ այդ մարդիկը անմահ էին, իր մէջը յղացուած, հոն սառչած՝ իրենց վայրկեանին մէջ. ինչպէս Աստուած բարի է. քանի որ էակները, կեանքի մը վայրկեանին մէջ արտաքնուած՝ անմահ են Աստուծոյ մէջ: Իր երկերը անեզրութեան տօնն էին. վասնզի պէտք էր ըսել աշխարհին թէ ամեն վայրկեան անհունին տօնը կայ միայն: Այնքան նոյն էր ծովին հետ՝ որ ազատ էր անոր մէջ, անոր վերեւը. եւ անոր պէս: Իր վրձինը, ամենակարող, անփոյթ, աստուածային էր ինչպէս Պոսիդոնին երեքժանին: Իր հոգին ծփանուտ անեզրութեանց մէկ իսկացումն էր. իր էութեանը ամենէն եթերային բանը ծովային բան մըն էր. Սեւ Ծովը իր մէկ արցունքն էր:

Մեռաւ: Թող Սեւ Ծովին մէջ թաղեն զինքը: Թող հիմա իւրացումը փոխադարձ եւ ամբողջ ըլլայ: Թող իր մարմինը տանին Սեւ Ծովուն բացերը. Ղրիմի ժայռերէն տեսնուած հորիզոններուն մէջ, եւ հոն ծովը ձգեն զայն: Իր մկրտութեան, օծման աւազանը թող իր գերեզմանը ըլլայ: Անկումին, վերադարձին ճողփիւնը թող երկարաձգուի, թող վայրենանայ, իտէանայ անհուն ջուրերուն ձայնին մէջ, առ յաւէտ, ինչպէս Սեւ Ծովուն տեսիլը իր հոգիին մէջ իսկացած, բիւրեղացած էր, իր կեանքին մէջէն անցնելով մինչեւ իր պաստառներուն անկորնչելի ու անմատոյց հորիզոնները: Սեւ Ծովը իր շիրիմը, յիշատակարանը, յաւիտենութիւնը թող ըլլայ. որովհետեւ իր ներշնչումը, կեանքը, անմահութիւնը ան եղաւ: Սեւ Ծովը իր հոյակապ խաղաղութիւնը անոր պատանք ընէ թող, իր ջուրերուն մրրիկը թող ծիրանի ընէ անոր: Ծովուն գաղափարն էր. թող ընկղմի հոն ուրկէ հիաստեղծուեր էր: Ծովը եւ անոր իմաստութիւնը թող ձուլուին. եւ զԱստուած պատմելու համար անոնց յօրինած անդունդէն յաւերժապէս թող բարձրանայ ջուրերուն աղաղակին բուրգը:

8-20-1900 Իւսկիւտար

------------------

(*) Հոս, ինչպէս կարծեմ գրուածքին ինչ ինչ կէտերուն մէջ ալ, ես քանի մը խօսքեր ալ գրած էի «Մասիս»ին brouillonին մաքուրը առած ատենս. հիմա մոռցած եմ զանոնք. brouillonիս մէջ չկան: Այվազովսքիին ներկերուն մասին գրուած էին, Տ. Չ.:

 

 

Լրահոս
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture