Բիւզանդ Պէրպէրեան. «Սփիւռքը Արցախի կողքին է» (Տեսանիւթ)... Արմէն Սարգսեանէն հանգուցալուծման միտուած նոր նախաձեռնութի՞ւն... Չաւուշօղլուի կարծիքով Հայաստանի մէջ եղածը յեղաշրջման փորձ էր... Յիշողութեան հիւսուածքներ...
2023-ը Էրտողանի համար ջրբաժա՞ն
Հեղինակ՝ Նաթան Պետրոսեան. 27 Յունուար 2021 , 12:03
Դիտումների քանակ՝ 563

2023-ը Էրտողանի համար ջրբաժա՞ն

Վերջերս տեսանք,  որ Թուրքիոյ հանրապետութիւնը կը դիմագրաւէ զանազան մարտահրաւէրներ թէ՛ ներքին եւ թէ՛ արտաքին ճակատներուն վրայ:

Ներքին ճակատին վրայ, վերջին 11 տարիներու ընթացքին, առաջին անգամ ըլլալով սղաճը 2009-ի 6,25%-էն բարձրացաւ մինչեւ 12%-ի (2020-ին). ան կրնայ նոյնը մնալ նոյնիսկ այս տարի՝ 2021-ին, ըստ վիճակագրական “statista” ընկերութեան: 20 տարիներու ընթացքին առաջին անգամ ըլլալով անգործութիւնը նշանակելի տոկոսներով բարձրացաւ. 2000 թուականին ան, ըլլալով միայն 6,5%, այս տարի հասաւ 13,49 %-ի: Համախառն ներքին արդիւնքը (GDP) վերջին 20 տարիներու ընթացքին առաջին անգամ ըլլալով իջաւ -11,00 %-ի : Թուրքիոյ արտաքին պարտքը ըստ hամախառն ներքին արդիւնքին՝ 1970-ի 16,15%-էն բարձրացաւ 2019-ին՝ 58,0%-ի, որ ըստ “trading economics” կայքէջին՝ այս տարի կրնայ աւելի բարձրանալ: Ըստ 2020-ի Ամերիկեան “ Freedom House” ոչ-կառավարական կազմակերութեան ուսումնասիրութեան՝ Թուրքիան կը նկատուի ոչ-ազատ երկիր: Ըստ միջազգային ոչ կառավարական «Լրագրողներ առանց սահմանի» կազմակերպութեան 2020-ի ուսումնասիրութեան՝ 180 պետութիւններէն ամէնէն ազատ երկիրները՝ լրագրութեան ազատութեան գծով ցանկին մէջ Թուրքիան գրաւեց  154-րդ տեղը:

Արտաքին ճակատի վրայ Թուրքիա կը գտնուի հակամարտութեան մէջ մէկէ աւելի պետութեանց հետ, Միջին Արեւելքէն մինչեւ հիւսիսային Ափրիկէ: Անգարա 1992-էն ի վեր արդէն իսկ ռազմականօրէն կը միջամտէր Իրաքի սահմանները ՔԱԿ-ի (Քիւրտիստանի աշխատաւորական կուսակցութիւն) դէմ պատերազմելու պատրուակով, 2019-ին վերանորոգեց իր ռազմական միջամտութիւնը «ճանկ գործողութեամբ», նոյն նախկին միջամտութիւններու պատրուակներով: 2016-էն սկսեալ Թուրքիան ուղղակի ռազմականօրէն կը ներխուժէ Սուրիա՝ «Եփրատի վահան» գործողութեան անուան տակ, իսկ ատկէ ետք չորս ռազմական գործողութիւններ կատարեց տարբեր անուններու տակ: 2017-ին, Քաթարի եւ Սէուտական Արաբիոյ դիւանագիտական ճգնաժամի ընթացքին, Թուրքիոյ բացայայտ եւ պաշտօնական կողմնակցութիւնը Քաթարին՝ բացասական ազդեցութիւն ձգեց Սէուտական-թրքական յարաբերութեան վրայ: Սէուտական-թրքական յարաբերութիւններու վատանալը իր ակնյայտ ազդեցութիւնը ունեցաւ Արաբական ծոցի՝ Սէուտական Արաբիոյ դաշնակից պետութիւններուն եւ Թուրքիոյ միջեւ. Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ եւ Թրքական յարաբերութիւնները մեծագոյն ազդուողները եղան այդ իրավիճակէն, որուն հետեւանքով ալ ԱՄԷ-ն աջակցութիւն ցուցաբերեց Սուրիոյ Հիւսիսի քիւրտերուն։ Այդ բոլորէն ետք ԱՄԷ-ն խաղաղութեան համաձայնագիր կնքեց Իսրայէլին հետ, որ մեծ քննադատութիւններու ենթարկուեցաւ Անգարայի կողմէ։

Բաց աստի Անգարա նեցուկ կանգնեցաւ՝ Լիպիոյ Ազգային համաձայնութեան կառավարութեան վարչապետ Ֆայէզ Սարրաժին: Միւս կողմէ,  խախտելով Կիպրոսի ազգային գերիշխանութիւնը, Անգարա յամառօրէն շարունակեց  անոր ծովային սահմաններէն ներս կազի  հորատման աշխատանքները եւ աւելի հեռուն երթալով՝ մարտանաւեր ուղարկեց Յունաստանի կղզիներուն մօտ։

Թէ՛ ներքին ճակատի վրայ՝ ընկերային-տնտեսական կեանքի վատանալը եւ քաղաքացիներու ազատութիւններու ու իրաւունքներու ոտնակոխումները եւ թէ՛ արտաքին՝ նոր-օսմանական ծաւալապաշտ քաղաքականութիւնները պատճառ դարձան որ Էրտողանի եւ իր կուսակցութեան՝ («Արդարութիւն եւ զարգացում») ժողովրդականութիւնը նուազի հարցախոյզերուն մէջ: Կրօնամէտ «Արդարութիւն եւ զարգացում» կուսակցութիւնը, որ յաջողութիւն արձանագրած էր 2002-էն ի վեր տեղի ունեցած խորհրդարանական եւ նախագահական ընտրութիւններուն ընթացքին, այսօր Էրտողանի արձանագրած թէ՛ ներքին եւ թէ՛ արտաքին ձախողութիւններու պատճառաւ կրած է մեծ  անկում: Էրտողան 24 Յունիս 2018-ի նախագահական ընտրութիւններուն ընթացքին հաւաքեց  քուէներու 52,6%-ը, իսկ  անցեալ տարուան  տուեալներով եւ ըստ «Artibir» հետազօտական կեդրոնին՝  Էրտողանի ժողովրդականութիւնը հասած է 40,1%-ի: Էրտողանի կուսակցութիւնը, իր հիմնադրութիւնէն ի վեր (2001) ցայսօր շահած է խորհրդարանական, նախագահական եւ տեղական ընտրութիւնները, իսկ վերջին խորհրդարանական ընտրութիւններուն, որ տեղի ունեցան 24 յունիս 2018-ին, ան շահեցաւ քուէարկութեան 42,6%-ը:

Իր ժողովրդականութիւնը փրկելու նպատակով Էրտողան դիմեց այն միջոցին, որուն կը դիմէ ամէն մենատէր,– ամբոխավարութեան: Տեսնելով, որ արեւմտեան աշխարհին մէջ վերելքի մէջ է աջակողմեան ամբոխավար հոսանքը, ան փորձեց անոնց նոյն ռազմավարութիւններն ու քաղաքականութիւնները կիրարկել: Ան յաջողեցաւ պսակել իր նոր-օսմանական ժառանգութիւնը ամբոխավարութեամբ՝ վասն ժողովրդականութեան բարձրացման:

Իր ամբոխավարութեան ոճը կը բխի նոր-օսմանական ծաւալապաշտ ախորժակներէն՝ անոր աւելցնելով անշուշտ ազգայնամոլ հռետորաբանութիւնը, Թուրքիոյ բնակչութեան մէջ զարգացնելու յոյներու եւ Յունաստանի նկատմամբ ատելութիւնը:
 

Այնուհետեւ լսելի սկսան դառնալ ՝«Թուրքիան ունի այդ ուժը՝ հեռու նետելու այն քարտէսները, որոնք պարտադրուած են ուրիշներու կողմէն», «Ամէն ոք պէտք է տեսնէ, որ Թուրքիան այն երկիրը չէ, որուն համբերութիւնը պիտի փորձուի, որուն ձգտումները, կարելիութիւնները եւ քաջութիւնը կը փորձուին. եթէ մենք ըսենք բան մը պիտի ընենք, պիտի ընե՛նք եւ հաշիւը վճարենք», «Թուրք ազգին իրաւունքները Ս. Սոֆիա մզկիթին մէջ աւելի պակաս չեն, քան անոր կառուցողներու իրաւունքները 1500 տարի առաջ»,  այս եւ այլ էրտողանեան հռետորաբանական խօսքեր, որոնք կը միտին միայն բարձրացնել «Արդարութիւն եւ զարգացում» եւ անոր դաշնակից «Ազգայնական շարժում» կուսակցութիւններու ժողովրդականութիւնը՝ հեռու պահելով թուրք ամբոխին ուշադրութենէն երկրի ընկերային-տնտեսական խնդիրները եւ զանոնք զբաղեցնելով հակայունական ճառախօսութիւններով:

Պատմական դէպքերու յիշատակները ոսկիէ առիթ ընծայեցին Էրտողանին, մանաւանդ ներկայ ժամանակաշրջանի ընթացքին, երբ յունական-թրքական յարաբերութիւնները սրած են, առաջնորդելու իր թշնամութիւն սերմանող հռետորաբանութիւնները յոյներու հանդէպ: 18 օգոստոս 1974-ին Կիպրոսի գրաւումը, 6–7 սեպտեմբերի Պոլսոյ ջարդերը, 4–11 սեպտեմբեր 1919-ի Սեբաստիոյ համաժողովը եւ 13–17 սեպտեմբեր 1922-ի Զմիւռնիոյ կոտորածը՝ այս բոլորը առիթ  ընծայեցին Էրտողանին կրակելու իր վերջին փամփուշտը՝ յանուն ժողովրդականութեան փրկութեան:

Ինչպէս տեսանք,  «Արաբական գարնան» Միջին Արեւելքի շրջանի միւս երկիրներու բռնատիրական իշխանութիւններու կողմէն որդեգրուած դաւադրական տեսութեան փուչիկներու պայթումը՝ ժողովրդային «հաց, ազատութիւն, ընկերային արդարութիւն» կոչերուն դիմաց, նոյն երեւոյթը սպասելի է տեսնել (եթէ Էրտողան շարունակէ նոյն ռազմավարութիւնը) 2023-ին Թուրքիոյ  մէջ տեղի ունենալիք ընտրութիւններուն (խորհրդարանական եւ նախագահական), եւ շատ հաւանական է, որ պատմական դէպքի մը հարիւրամեակը՝ Թուրքիոյ հանրապետութեան հիմնադրութիւնը,  կրնայ տօնակատարուիլ ամբոխավար մենատէրին պարտութեամբ:

Նաթան Պետրոսեան 

 

 


 

«Արեւելք»-Պլոկի հովանաւորն է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունքը:

Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունք


Բլոգը պատրաստվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկության աջակցությամբ։ Նյութերն արտացոլում են հեղինակների տեսակետները։ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկության աջակցությունը չի կարող դիտարկվել որպես հրապարակումների բովանդակության հաստատում»:

Լրահոս
Նաթան Պետրոսեան. Նաթան Պետրոսեան.
Նաթան Պետրոսեան. Ծնած եմ Պաղտատ, Իրաք`24.8.1996-ին։ 2014-ին  տեղափոխուած եմ Լիբանան։   Յաճախած Իրաքի Ազգային վարժարանը մինչեւ 9-րդ (2011), ապա «Թարէք Ըպն Զիատ»՝ մինչեւ 2013: Յօդուածագիր եմ «Ազդակ»եւ «Երկիր» թերթերուն մէջ ու խմբագիր` Հ.Յ.Դ. ԼԵՄ-ի «Ռազմիկ» պաշտօնաթերթին։
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture