Ապրիլեան պատերազմ, խաղաղապահ զօրքերու հետ Աֆղանիստան ու կրկին Արցախ, որ Դերենիկի վերջին պատերազմը դարձաւ (տեսանիւթ)... Փաշինեան պիտի մեկնի Մոսկուա... Նաւթի գինը կրնայ աճ գրանցել, իսկ Ռուսաստանի տնտեսութիւնը բարելաւուիլ... Ճերմակ քաղաքը մնաց հեռուն......
Թուրքիան եւ «Սևրի սինդրոմը»
Հեղինակ՝ Անահիտ Վեզիրյան 25 Օգոստոս 2020 , 15:15
Դիտումների քանակ՝ 1337

Թուրքիան եւ «Սևրի սինդրոմը»

2020թ օգոստոսի 10-ին լրացավ Սևրի պայմանագրի 100-ամյակը։ Չնայած մեկդարյա անցյալին, այս փաստաթուղթը «հետապնդում» է հայերին և թուրքերին։ Հայաստանի համար պատմական հայրենիքի վրա հայերի իրավունքները միջազգայնորեն ընդունող և հաստատող այս պայմանագիրը, չիրականացված բաղձալի երազանք է։ Թուրքիայի համար Օսմանյան կայսրությունից մնացած ծանր պատմական հիշողություն, որը ժամանակի ընթացքում վերածվել է մղձավանջի։

Սևրի մասին ակնարկներից և հիշատակումերից Թուրքիայի քաղաքական-հասարակական վերնախավն ակնհայտ նյարդային ջղաձգումների մեջ է հայտնվում։ Դրա ականատեսը եղանք վերջերս։ Հայաստանում Սևրի պայմանագրի կնքման 100-ամյակին նվիրված գիտաժողովին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ուղերձ էր հղել [1], որում պայմանագիրն անվանել էր պատմական փաստ, իսկ նախագահ Արմեն Սարգսյանը արաբական կաքերից մեկին հարցազրույց էր տվել, որն ամբողջությամբ նվիրված էր Սևրին [2

Թուրքիային այս անդրադարձը հունից հանել էր, ինչը երևում է այդ երկրի արտաքին գերատեսչության նյարդային շեշտադրումներով հայտարարությունից։ Դրանում երևում է Հայաստանի նկատմամբ անթաքույց արհամարհական վերաբերմունք այնպիսի ձևակրեպումնրում, ինչպես օրինակ «որոշները պատմությունից դասի փոխարեն թշնամանք են քաղում», «Հայաստանը պետք է խելքը գլուխը հավաքի»։      

«Թուրք ժողովուրդը պատռել և պատմության աղբամանը է նետել Սևրը», «թուրք ազգը ծանր հարված է հասցրել իմպերիալիզիմին»  արտահայտություներներն ընդգրկող Թուրքիայի արտգործնախարարության այս հայտարարությունը Թուրքիայում վերջին հարյուրամյակում այս թեմայի շուրջ ձևավորված դիսկուրսի սեղմագիրը կարելի է համարել։



 

Թուրքիայի հանրապետության հիմնադրման պատմության առանցքում «Աթաթուրքի գլխավորած ազգային-ազատագրական պայքարն է Թուրքիան մասնատել փորձող իմպերիալիստների դեմ, որոնց ստիպեցին ստորագրել Լոզանի պայմանագիրը՝ այդ կերպ չեզոքացնելով Սևրի պայմանագիրը»։  Սևրի ստվերը թուրքական հանրությանը ուղեկցում  է ցայսօր։ «Սևրյան սինդրոմը»՝ վախը, որ իմպերիալիստական ուժերը, այլ կերպ ասած Արևմուտքը դեռ գաղտնի ցանկություն, ծրագրեր ունի Թուրքիան մասնատելու, ժամանակ առ ժամանակ գլուխ է բարձրացնում՝ հաճախ դավադրական տեսությունների հետ միահյուսված։

Այս վախերը գուցե նաև ոչ միտումնավոր շահագործվում են քաղաքական՝ մասնավորապես ազգայնական, իսլամամետ ուժերի կողմից հիմնականում երկու ուղղությամբ։ Մի դեպքում այն քաղաքական մրցակիցներին քննադատելու գործիք է օգտագործվում։ Ինչպես օրինակ 2008-ին [3], 2015-ին [4] Թուրքիայի՝ այն ժամանակ դեռ ընդդիմադիր «Ազգայնական շարժում կուսկացության» նախագահ Դևլեթ Բահչելին մեղադրում էր Թուրքիայի ներկայիս նախագահ, այն ժամանակ դեռ վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին և նրա կուսակցությանը քրդերի հետ համագործակցելու և նրանց հետ նույն «Սևրի գաղափարը» կիսելու մեջ։

Մյուս դեպքում հակաարևմտյան տրամադրություններ ձևավորելու, ուղղորդելու համար է շահագործվում հարցը։ Իսլամամետ «Բարօրություն» կուսակցության հիմնադիր Նեջմեթթին Էրբաքանը խիստ դեմ էր Թուրքիայի ԵՄ անդամակցության քաղաքականությանը՝ նշելով, որ «քրիստոնեական ակումբի» իրական նպատակը Սևրը վերակենդանացնել և Մեծ Հայաստան ստեղծելն է [5

Երկու դեպքում էլ քրդական հարցը ու հայկական՝ մասնավորապես Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործոնը քարոզվում և ընկալվում է որպես Արևմուտքի համար Թուրքիան մասնատելու գործիքներ։

Վերջին շրջանում Սևրին հաճախ է անդրադառնում նաև Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը։ Վերջին նման հայտարարությունը Էրդողանն արել է ընդամենը 3 օր առաջ՝ Միջերկրականի արևելքում էներգետիկ պաշարների որոնման նպատակով Թուրքիայի հակաօրինական քայլերի դեմ Արևմուտքի արձագանքին ի պատասխան։

«Ինչպես մեկ դար առաջ մենք որպես ազգ պատռեցինք և դեն նետեցինք Սևրը, այնպես էլ հիմա Արևելյան Միջերկրականում մեր երկրին պարտադրվող Սևրի առաջ գլուխ չենք խոնարհի»,- նշել է Էրդողանը [6

Սա ուղերձ է ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին լսարաններին։ Արտաքին աշխարհին, որ ինչպես Սևրը կարողացան «առոչինչ դարձնել» իրենց վճռականության շնորհիվ, այդ նույն վճռականությամբ շարունակելու են պայքարել։ Թուրքական հանրությանը, որ Թուրքիան «նոր ազգային-ազատագրական պայքար ունի» կրկին Արևմուտքի դեմ, որը ցանկանում է խլել, մասնատել Թուրքիայի «կապույտ հայրենիքը»։ Սա ներքին լսարանի պարագայում վերջին մի քանի տարիներին Էրդողանի պոպուլիստական հռետորաբանության շարունակությունն է, որը կառուցված է արտաքին և ներքին թշնամիներից բխող վտանգների դեմ մղվող պայքարի վրա։ Այս քարոզչությունը հատկապես ակտիվ  էր վերջին 2՝ 2018թ․ և 2019թ․ընտրությունների քարոզչական շրջանում։

Մյուս կողմից այս հայտարարությամբ կրկին աչքի է ընկնում Էրդողանի՝ Աթաթուրքի հետ համեմատվելու մոլուցքը․ ինչպես Աթաթուրքն է հասել Լոզանի պայմանագրի կնքումով Սևրի չեզոքացմանը, այնպես էլ հիմա իր գլխավորությամբ կպայքարեն ջրային սահմաններում Թուրքիայի իրավունքների համար՝ թույլ չտալով մի նոր Սևր պարտադրել։

Սևրի պայմանագրի հարցը սահմանի թե՛ այս, թե՛ այն կողմում շարունակում է մնալ քննարկման առարկա, ընդ որում իրարից անկախ։ Իսկ վերևում բերված օրինակները ընդամենը մի քանիսն են թուրքական քաղաքական խոսույթում «սևրյան սինդրոմի» դրսևորումների։ Դրանցում արտացոլված է թուրքական հանրության շրջանում ձևավորված վախերի ազդեցությունը, բայց միևնույն ժամանակ տեսանելի է քաղաքական նպատակներով թեմայի շահարկումը, որն արվում է ինչպես հակառակորդներին սևացնելու, այնպես էլ սեփական կշիռը բարձրացնելու նպատակով։ Քաղաքական ուժերի՝ թեմայի շահարկումը հենց այն խողովակն է, որ այդ վախերը փոխանցում են հաջորդ սերունդներին։

 

Անահիտ Վեզիրյան

«Արեւելք»-Պլոկի հովանաւորն է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունքը:

Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունք


Բլոգը պատրաստվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկության աջակցությամբ։ Նյութերն արտացոլում են հեղինակների տեսակետները։ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկության աջակցությունը չի կարող դիտարկվել որպես հրապարակումների բովանդակության հաստատում»:

Լրահոս
Անահիտ Վեզիրյան Անահիտ Վեզիրյան
Անահիտ Վեզիրյան, թուրքագետ է։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի թուրքագիտության բաժինը։ Ունի մագիստրոսի աստիճան: Դասավանդել է Երևանի Վ.Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանում: Համագործակցում է Ermenihaber և Region Monitor լրատվական կայքերի հետ։ Օրբելի վերլուծական կենտրոնի փորձագետ է։
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture