Յիշելով հերոս Մոնթէն. Այսօր Մոնթէ Մելքոնեանի ծննդեան 63-րդ տարեդարձն է... Մոնթէի ծննդեան օրը յանձնուեցաւ անոր ազատագրած Քարվաճառը... Անգարա սկսած է հաւաքագրել Ղարաբաղ մեկնիլ ուզող սուրիացիներուն անունները. Human Rights Organization - Afrin - Syria... Հայրենի յուշեր (3)...
Արեւմտահայերէնի հիմնախնդիրը Հայաստանի մէջ
Հեղինակ՝ Արմենակ Թոքմաճեան 20 Օգոստոս 2020 , 11:40
Դիտումների քանակ՝ 1309

Արեւմտահայերէնի  հիմնախնդիրը Հայաստանի մէջ

Սուրիական պատերազմի ինը տարիներու ընթացքին այնտեղ բնակուող հայերուն մեծամասնութիւնը լքեց երկիրը եւ բռնեց գաղթի ճանապարհը։ Պատերազմը մեծ հարուած հասցուց նաեւ արեւմտահայ մշակոյթին ։ Այն Սուրիահայերը, որոնք հաստատուեցան Գանատա, Աւստրալիա, ԱՄՆ կամ Եւրոպա, այժմ կեցած են իրենց բնօրրաններէն բերած եւ պահպանած մշակոյթը կորսնցնելու վերահաս խնդրին առջեւ։ Անոնք, որոնք հայրենադարձուեցան բնականաբար հայ մնալ-չմնալու խնդիր չունին, սակայն անոնք նոյնպէս արեւմտահայ մշակութային առանձնահատկութիւնները կորսնցնելու խնդրի առջեւ են։

 

 Արիւնալի պատերազմէն առաջ, Սուրիան,որպէս միջինարեւելեան բարեբեր արաբական երկիր արեւմտահայ մշակոյթի կենդրոն մըն էր։ 2005 թուականին հրապարակուած տուեալներու համաձայն Սուրիա կը բնակէին մօտ 80,000 հայեր. Եւ անոնք կեդրոնացած էին մասնաւորապէս Հալէպ քաղաքին մէջ։ Հալէպի մէջ ձեւաւորուած էր մայր գաղութ։ Ցեղասպանութենեն փրկուած հայերու սերունդները բարենպաստ միջավայրի մէջ ձեւաւորուած էին ինքնաբաւ, անկաշկանդ, ազգային կեանք։ Անոնք կրցած էին ստեղծել փակ համայնք մը, ուր հիմնած էին դպրոցներ, եկեղեցիներ եւ մշակութաին կեդրոններ։ Հայերու հասարակական-մշակութային շփումները տեղի կ՚ունենային անտեսանելի, բայց ամուր փակուած համայնքին սահմաններուն մէջ։ Տնտեսական գետնի վրայ պատկերը այլ էր։ Հայերը ունէին լաւ համբաւ եւ ամենօրեայ արդիւնաւետ շփումներ տեղացի, ոչ հայ հասարակութեան հետ։ Անոնք քաղաքի տնտեսութեան փոքր, բայց անբաժանելի մասը կը կազմէին ։

 

Հայաստան հաստատուած սուրիահայերը անցած տարիներու ընթացքին կրցան միջինարեւելեան նոր շունչ հաղորդել յատկապէս Երեւան քաղաքին։ Հայաստանի փախստականներու ՄԱԿ-ի գրասենեակի տուեալներուն համաձայն՝ 2012-2018 թուականներուն Հայաստան ժամանած է շուրջ 22,000 սուրիահայ։ Անոնցմէ այժմ 15,000-ը կը շարունակէ ապրիլ երկրին մէջ։ Անոնք, որոնք չհեռացան, իրենց հետ բերին Սուրիոյ կեանքի եւ արեւմտահայ մշակոյթի շատ մը երեւոյթներ եւ զանոնք վերակենդանացուցին Հայաստանի մէջ։ Ամենէն տեսանելի նորամուծութիւնը կապուած է արեւմտահայ խոհանոցի մշակոյթին հետ։ Սուրիահայերը իրենց կեանքը չէին պատկերացնէր առանց իրենց համար սովորական կերակուրներու, հետեւաբար սննդի մատակարարման նոր տնտեսութիւն ստեղծեցին։ Սուրիական խոհանոցը այժմ դարձած է Հայաստանի սննդի մշակոյթի հիմնական մասը։ Այն կը սպասարկէ, ոչ միայն սուրիահայերուն եւ զբօսաշրջիկներուն, այլեւ տեղացի հայերուն։

 

Եթէ Սուրիայէն ներմուծուած խոհանոցային մշակոյթը ապացուցեց իր անուրանալի կենսունակութիւնը, ապա արեւմտահայերէնը ենթարկուեցաւ նոր մարտահրաւերներու։ Արեւմտահայ մշակոյթի հիմնաքարը հանդիսացող. արեւմտահայերէնը չ՚արժանացաւ անհրաժեշտ ուշադրութեան։

 

 

Հալէպի հայ համայնքը այն քիչերէն էր, ուր հասարակութեան գերակշռող մեծամասնութեան խօսակցական լեզուն արեւմտահայերէնն էր։ Այն ՄԱԿ-ի կրթական, գիտական եւ մշակութային կազմակերպութեան կողմէ ընդգրկուած է վտանգուած լեզուներու շարքին։ Անցած քսան տարիներու ընթացքին, յատկապէս Միջին Արեւելքի մէջ եղած տարբեր ճգնաժամերու պատճառաւ արեւմտահայերէնը նահանջ արձանագրած է։ 2003 թ. Իրաքի պատերազմէն ետք այնտեղի համայնքը հայաթափուեցաւ։ Յորդանանի, Երուսաղէմի, Եգիպտոսի, հայ համայնքները արդեն անխուսափելի ձուլման կամ արտագաղթի ճանապարհը բռնած էին։ 2011-ին վրայ հասաւ սուրիական ճգնաժամը, իսկ այժմ ծանր վիճակի մէջ յայտնուած Լիբանանի Հայ համայնք, երկրին մէջ առկայ բազմաշերտ եւ բազմաբնոյթ ճգնաժամին պատճառով։

 

Նկատի ունենալով վերը շարադրուած ծանր իրավիճակը, յայտնուած ենք լուրջ եւ ծաւալուն հարցի մը առջեւ՝ առաջիկայ տասնամեակներու ընթացքին ո՞վ կրնայ երաշխաւորել արեւմտահայերէնի գոյատեւումը։

 

Հայաստան ապրող սուրիահայերու օրինակը կը ցոյց կու տայ, որ առանց պետական միջամտութեան, դժուար թէ այս հարցը լուծում գտնէ։ Այժմ հայաստաբնակ սուրիահայերուն երիտասարդ սերունդը, որ Հայաստանի մէջ ուսում ստացած է համեմատաբար աւելի շաղուած է հասարակութեան մէջ։ Անոնք իրենց երեցներէն աւելի լաւ արեւելահայերէն կը խօսին, աւելի շատ տեղացի ընկերներ ունին։ Սակայն, պէտք է նշել, որ միաձուլման կամ համարկման այս դրական ընթացքը միաժամանակ արեւմտահայերէնի աստիճանական կորուստի արտահայտութիւնն է։

 

Ցաւօք առաջին անգամը չէ, որ Հայաստանի մէջ արեւմտահայերէնը պահպանելու հիմնախնդրին առջեւ կը յայտնուինք։ 1940-ական թուականներուն մօտ 90,000 արեւմտահայ հայրենադարձուեցան։ Անոնք եւս իրենց հետ բերին իրենց մշակոյթը։ Այսօր անոնց յաջորդած սերունդները գրեթէ չեն տարբերուիր հասարակութեան մէջ։ Հիմնական պատճառն այն է, որ խորհրդային տարիներուն ներմուծուած իւրայատուկ մշակոյթը պահպանելու մարտավարութիւն չկար։

 

 Այսօր ալ նոյն խնդիրն է դրուած մեր առջեւ, սակայն որոշակի տարբերութեամբ։ Հայաստանը անկախ եւ ինքնիշխան Հանրապետութիւն է։ Ուստի ՀՀ ղեկավարութիւնը եւ սփիւռքի կառոյցները արեւմտահայ ինքնութեան այս երանգը պահպանելու բոլոր հնարաւորութիւնները ունի։ Համապատասխան ռազմավարութիւն մը մշակելով, ոչ միայն սուրիահայերու լեզուի խնդիրը կը լուծուի, այլեւ ընդհանրապէս սփիւռքահայերու ներգաղթի քաջալերող գործօն մը կ՚ըլլայ։ Եթէ այս ամենը իրականանան ժամանակի ընթացքին, մեր փոքր հայրենիքը կ՚ունենայ բազմազան հասարակութիւն մը օժտուած հայկական ինքնութեան տարբեր երանգներով։

 

 

 

 

 

 

«Արեւելք»-Պլոկի հովանաւորն է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունքը:

Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հայկական բաժանմունք


Բլոգը պատրաստվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկության աջակցությամբ։ Նյութերն արտացոլում են հեղինակների տեսակետները։ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկության աջակցությունը չի կարող դիտարկվել որպես հրապարակումների բովանդակության հաստատում»:

Լրահոս
Արմենակ Թոքմաճեան Արմենակ Թոքմաճեան
Արմենակ Թոքմաճեանը «Քարնէկի»  Հիմնադրամի Միջին Արեւելքի հարցերով հետազոտական կեդրոնի (Carnegie Middle East Center) վերլուծաբան է: Ան նախապէս աշխատած է «Միջազգային Ճգնաժամային Խումբ»ի՝ (International Crisis Group) Միջին Արեւելքի բաժնին մէջ: 2014-ին Ֆինլանտայի Տամպերէ համալսարանէն ստացած է Մագիստրոսի կոչում: Թոքմաջեանի ուսումնասիրութիււններու հիմնական մասը կը վերաբերի Սուրիոյ  հակամարտութեան։
Ամենաընթերցուած
Օրվա
Շաբաթվա
Ամսվա
One of the world's oldest civilizations, Armenia once included Mount Ararat, which biblical tradition identifies as the mountain that Noah's ark rested on after the flood. It was the first country in the world to officially embrace Christianity as its religion (c. A.D. 300).In the 6th century B.C. , Armenians settled in the kingdom of Urartu (the Assyrian name for Ararat), which was in decline. Under Tigrane the Great (fl. 95–55 B.C. ) the Armenian empire reached its height and became one of the most powerful in Asia, stretching from the Caspian to the Mediterranean seas. Throughout most of its long history, however, Armenia has been invaded by a succession of empires. Under constant threat of domination by foreign forces, Armenians became both cosmopolitan as well as fierce protectors of their culture and tradition. Over the centuries Armenia was conquered by Greeks, Romans, Persians, Byzantines, Mongols, Arabs, Ottoman Turks, and Russians. From the 16th century through World War I, major portions of Armenia were controlled by their most brutal invader, the Ottoman Turks, under whom the Armenians experienced discrimination, religious persecution, heavy taxation, and armed attacks. In response to Armenian nationalist stirrings, the Turks massacred thousands of Armenians in 1894 and 1896. The most horrific massacre took place in April 1915 during World War I, when the Turks ordered the deportation of the Armenian population to the deserts of Syria and Mesopotamia. According to the majority of historians, between 600,000 and 1.5 million Armenians were murdered or died of starvation. The Armenian massacre is considered the first genocide of the 20th century. Turkey denies that a genocide took place and claims that a much smaller number died in a civil war.read more: Armenia: Maps, History, yerevanvideo.com Geography, Government, Culture